كتب ديگر مشى نموده است ؟ ( اگر چه در تفسير خود بر سور قرآنى نيز در دو موضع به آنچه كه در اينجا بيان نموده است گرايش دارد ) و به چه ميزان آن همه دلايلى را كه بر امتناع عود ارواح به طريقهء مشهور اقامت نموده است ، ناديده گرفته است ؟ آيا در اين مسأله متحيّر است ؟ آيا از ابناى عصر خود تقيّه نموده است ، در حالتى كه در آثار خود با صراحت هر چه تمام ، عقايد خويش را اظهار كرده است ؟ ما در آخر مباحث معاد به اين مهم نيز مىپردازيم . در برخى از آيات قرآنى ، به كيفيت معاد تصريح شده است مثل كريمهء ( رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى ، قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ : بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ) إلى قوله تعالى : ( فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ . . . ) به مناسبت مضمون اين آيه و تصريح به نحوهء تحقيق و كيفيت حشر اجساد ، صدر المتألهين فرمود : و لا يلزم أن يكون حدوث لياقته و استعداد . . . الخ . چون بنابر مضامين آيات و اخبار ، حدوث وجود ابتدايى انسان از استقرار در رحم شروع شده و به تدريج بعد از طى جميع درجات به مقام انسان بالفعل مىرسد ، ولى در حشر ، اجساد و اجسام باليه بعد از تجمع « باذن اللّه » مستعد تعلق نفس مىشود [ 1 ] . * * *