و الوجود و التشخص متّحدان ذاتا و متغايران عنوانا و اعتبارا . و أمّا المسمّى عند القوم بالعوارض المشخّصة ، فهي ليست إلّا لوازم و أمارات للهوية الشخصية ، باقية لا بعينها ، بل على سبيل البدلية ، و لكلّ منها عرض من حدّ إلى حدّ كعرض المزاج المتبدّل أعدادها ، و ربما يزول المتبدّل بالكلية و الشخص هو بعينه ، كما في أفراد الإنسان » . و از آن جايى كه اصالت و تحقق ، خاص وجود است و وجود ، حقيقت بسيط و غير مركب از اجزاى عقلى و ذهنى و اجزاى خارجى است و از آن جايى كه عليت و معلوليت ، در سنخ وجود واقع است و تمايز بين مراتب وجودى از باب بساطت وجود نه از ناحيهء فصل است تا وجود از معانى جنسى ماهوى محسوب شود و نه تميز بين حقايق وجودى به امور عرضى خارج از حقيقت است تا آن كه وجود ، در حقايق نوعيه داخل گردد . و اگر حقيقت قابل تكثر از مميز فصلى بىنياز و از مصنف و مشخص خارج از ذات و حقيقت خود مستغنى بود ، قهرا منشأ تعدد يا از ناحيهء تباين در اصل حقيقت شىء باشد و مراتب وجودى ، حقايق متباين محسوب شوند و يا جهت تمايز همان جهت وحدت و جهت اشتراك باشد ؛ چون با براهين قوى تباين حقايق وجودى محال است ، پس سنخ وجود ، واحد و حقيقت هستى ، حقيقت مشكك و به حسب شدّت و ضعف داراى مراتب مختلف است . در جاى خود مفصل بحث شده است كه معلول صادر از علت خاص ، امرى ملايم با ذات علت و هر علتى مرتبهء اعلاى معلول ، و معلول ، مرتبهء نازل علت و تجلى و ظهور و صورت علت به حساب آيد . از آن جايى كه تساوى در مرتبهء وجودى با اصل عليت و معلوليت منافات دارد ، ناچار بايد معلول به حسب نفس ذات ، از مقام علت خود ، بدون آن كه علت از مقام ذات خود تجافى نمايد متنزل و متأخر باشد . چون وقوع علت در مرتبهء عالى از وجود و تحقق معلول در رتبهء نازل و متأخر از علت ، ذاتى وجود علت و معلول مىباشد ، اگر چه وقوع وجود در مرتبهء اعلا و متوسط و نازل ، ذاتى و مقوم