قاضى سعيد ، داراى مشرب عرفانى است و ذوق او در عرفانيات كم نظير و هوش و استعدادش در ذوقيّات گاهى حيرت‌آور است ، ولى در مباحث عرفانى نيز گاهى مطالب او كم اهميّت و در پاره‌اى از موارد سست و مختل الأساس است . جمع بين افكار ملا رجب على و ملا عبد الرزاق و فيض و تأثرپذيرى از اين اعاظم كه داراى مشارب متناقضند ، از عجايب است . به هر حال سير در عقايد و آثار قاضى سعيد امرى لازم و تحرير شرح حال و نحوه افكار او بايد بسيار مهم تلقى شود . در مباحث گذشته بيان شد كه مرحوم اردستانى به واسطهء انكار حركت در جوهر و حصول اشتداد در وجود ، طريقهء صدر المتألهين را در مسأله نحوهء حصول نفس ناطقه و كيفيت پيدايش آن از ناحيه تحولات واقع در صور نباتى و حيوانى انكار نموده است ، و از تصور [ 1 ] اين اصل مهم كه صور نباتى و حيوانى متحول به صور انسانى ، جهت حصول تجرد تام و رجوع آن به اصل خود ، صور نباتى لا به شرط و حيوانى متحرك به طرف تجرّد از جلباب ماده عاجز مىباشد . و در حركات جوهرى ، هر صورت متحقق در ماده به حسب نحوهء وجود ، خود ، براى صور بعدى ماده و هيولاست ، چه آن كه معناى حصول اشتداد در جوهر ، اضافهء فعليت به فعليت است كه از آن در لسان صدر الحكماء و اتباع او ، به لبس بعد لبس ( نه خلع صورتى و لبس صورتى ديگر ) تعبير شده است . مسلك عرفا نيز در مسألهء پيدايش نفس ، به مشرب آخوند ملا صدرا نزديك