بدن موجود با نفس ؛ نه بدن موجود در برزخ . و نيز بدن معاد ، عين بدن موجود در عالم ماده است نه مثل آن كه قول به مثليت تمام نمىباشد . ما ، از براى واضح شدن مسألهء معاد ، مبحث تناسخ را نيز به نحو اختصار عنوان نموده و بعد به بيان حقيقت معاد بنا بر مذهب اهل عرفان و تقرير مسلك حق در معاد و اثبات معاد جسمانى براى جميع نفوس بشرى مىپردازيم ؛ چه آن كه نفس ، هرگز به عقل مبدل نمىشود ، اضافهء به بدن ، از نفوس سلب نمىشود ، چه در مقام عروج الى السماء و چه در مقام حشر الى اللّه و ليكن بدن و نفس در هر نشئه‌اى از نشآت و مواطن وجودى ، حكم مخصوص به آن موطن و مرتبه را دارد . و شخص سالك مسلك تحقيق ، بايد در مقام تحقيق حقايق ، جهت فهم و ادراك هر مطلب و مسأله‌اى ، از طريق موصل به آن وارد شود تا دچار زلات و مضايق نگردد . بيان معناى تناسخ و تحرير اقسام آن تناسخ به يك معنا عبارت است از انتقال نفوس اهل شقاوت و منغمران در معصيت و منهمكان در دنيا بعد از موت به ابدان حيوانات به حسب افعال و اعمال صادر از اين نفوس به ملاحظهء وجوه مناسبت بين اخلاق و ملكات اهل شقاوت با نفوس حيوانى . برخى از قدما معتقدند كه نفوس ناطقهء انسانى به مقام تجرد و انسلاخ از ابدان نمىرسند و ناچار دائما بين ابدان مترددند [ 1 ] .