لزوم وقوع تشكيك در مراتب آن و انكار تباين و تحقيق آن كه انسان متحرك به طرف آخرت ، در جميع مراتب اشتداد ، باقى و ثابت است توقف دارد . و مرتبهء عالى ، همان مرتبهء دانى است به حسب ماهيت ، و فرق ، در نحوهء وجود است كه اين وجود نيز [ 1 ] در جميع مراتب ، محفوظ است . و وجود متحرك از مرتبه‌اى به مرتبهء ديگر و مقام تام‌تر ، با حفظ وحدت اصل ، داراى عرضى عريض است . حقيقت انسان ، ماهيّة و وجودا در مراتب استكمال ، باقى است . و اين حركت اشتدادى ، در نفس و بدن هر دو واقع است . و بدن ، به نحو ابهام ، در نشآت دنيا و برزخ و آخرت باقى و به تعيّن نفس و تشخص روح ، متعيّن و متشخّص است . لذا بدن و نفس ، به حسب مراتب ، اصل واحد ، و در كليهء نشآت ، مصداق بدن و نفس است ، و فرق ، به كمال و نقص است نه به امرى ديگر ؛ لذا ملا صدرا مصرّ است كه بدن محشور يوم نشور ، عين بدن موجود در دار غرور است ماهيّة و وجودا ، عرفا و عقلا و شرعا ، و از همين جهت ، قول به مثليّت را مردود مىشمارد . و اوست كه صراحة مىفرمايد : بدن محشور در يوم نشور ، عين بدن موجود در دار غرور و دنياست . نگارنده ، بر مواضع مختلف مباحث نفس و موارد مشكل بحث معاد ، حواشى نوشته است . و از همان اوائل بحث فلسفه و حضور به درس اساتيد ، مطالب قابل توجه را مىنوشته است و در مبحث نفس ، كثيرى از مطالب دقيق را كه از استاد خود استفاضت و استفاده مىنموده به ذهن و حافظه مىسپرده است ، همين حفظ و نوشتن مطالب ، حقير را در تأليف و تعليق ، يارى فراوان مىنمايد . نگارنده ، هنگام تدريس مباحث نفس ، آنچه را كه به نحو متفرقه در حفظ يا در جزوه ، ضبط داشته است ، به صورت تعليق بر شواهد و مباحث نفس اسفار درآورده ، و سپس تلخيصى از آن حواشى را به صورت رساله‌اى در معاد و نيز رساله‌اى در عالم مثال درآورده و تصميم دارد كتابى مفصّل در مبحث نفس منتشر نمايد . حقير ، در مقام مطالعه ، هرگز به مطالعه كتاب درسى اكتفا نمىنمود ، لذا در صدد تهيه رسائل و كتب و آثارى كه از محققان و دانشمندان بعد از صدر المتألهين باقى مانده ، برآمده و با دقت به مطالعه آن آثار پرداخته است .

--> [ 1 ] . اثبات تجرّد برزخى - به خصوص در قوس صعودى - و تحقق اجساد و اجسام به وجودى اخروى و وجود صور جسمانى باقى در نشآت دنيا و برزخ و آخرت و حفظ وحدت در مراتب و درجات دنيا و آخرت ، در معاد جسمانى ، يكى از اصول و مقدمات آن است .