ابن داود الحلي
20
سه ارجوزه در كلام ، امامت وفقه ( فارسي )
852 هجرى نوشته است . اين مجموعه سپس توسّط فرزند كاتب ، عبد الصمد بن محمّد جباعى ( جدّ شيخ بهائى ) در سال 917 با نسخهء ديگرى كه بخط همين كاتب ودر سال 857 هجرى نوشته شده ، مقابله گرديده است . همچنين در برخى از حواشي آن ، خط شيخ بهائى ديده مىشود . در كتابخانهء ملك ( تهران ) مجموعهاى تحت شمارهء 604 وجود دارد كه بخطّ كاتب مجموعهء پيشين ، محمّد بن علي جباعى ، در سال 857 هجرى نوشته شده است . اوّلين رسالهء اين مجموعه ، همان ارجوزهء « المنهج القويم في تسليم التّقديم » مىباشد كه در پايان آن به مقابلهء ياد شده ، اشاره رفته است . به اين ترتيب ، ارجوزهء « المنهج القويم » - كه دومين بخش كتاب را پديد آورده - بر أساس نسخ موجود در دانشگاه تهران ( د ) ، كتابخانهء ملك ( م ) ومقدار چاپ شده در أعيان الشيعة تصحيح گرديده است . امّا در تصحيح ارجوزهء كلامي نسخهء موجود در كتابخانهء مركزى دانشگاه به عنوان أصل قرار گرفته وتصحيحات به صورت قياسي انجام شدهاند . در ضمن ، همانطورى كه گفته شد ، در نسخهء دانشگاه تهران ، گ 23 پ ، ارجوزهاى در امامت ديده مىشود كه ابتداى آن ناقص است . در فهرست كتابخانهء مربوطه ( 8 / 368 ) احتمال داده شده كه همان نيز از ابن داود باشد . استبعادى ندارد كه اين استظهار صحيح باشد . خصوصا با توجّه به اينكه : الف - « أرجوزة في الكلام » با بحث بسيار مختصر وناقصى در امامت ، تمام شده است . درحالىكه لحن كلام ، اتمام گفتار را نمىرساند . ب - يادداشت مقابلهء نسخه در پايان آن نبوده ، وبر عكس در انتهاى ارجوزهء امامت - كه ابتداى آن نيز ناقص است يا ابتدأ ندارد - به مقابلهء آن با نسخهء ديگر اشاره شده است . ج - با صرفنظر كردن از بيت اوّل ارجوزهء ناقص ، تسلسل مطالب بين دو ارجوزه ، در مبحث امامت بروشنى خود را نشان مىدهد . بعيد نيست كه ناظم ، ارجوزه ناقص را در مقطعى ديگر در تكميل ارجوزهء اوّل سروده باشد . بهمين جهت اين اشعار بعد از بخش اوّل ، به عنوان تكمله قرار داده شدند . « 1 »
--> ( 1 ) - در فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( ج 8 / 360 ، 367 و 368 ) مشخصات نسخه أساس طبع اين كتاب معرفى شده ، كه تذكاراتى چند پيرامون آن ضروري به نظر مىرسد : الف - دربارهء ارجوزهء كلامي مىنويسد : « أرجوزة في الكلام ، از تقى الدّين أبو محمّد حسن بن علىّ بن داود حلّى ، رجالي نامور شيعي . وأو در رجال خود گويا از همين ارجوزه است كه به نام « منظومة في الكلام » ياد كرده است . نام همهء كتبي كه ابن داود از تأليفات خود برشمرده ، در صفحات قبل ذكر گرديده وبه هيچ روى اشارتى به اين