عبد الرحمن جامي
مقدمة 64
الدرة الفاخرة في تحقيق مذهب الصوفية والمتكلمين والحكماء المتقدمين
ديگرى در مرتبهء آن وجود ندارد ولى بر مذهب صوفيه صادر اوّل يك نسبت اعتباري عقلي است كه بر ديگر اعتبارات سبقت دارد ودر همين مرتبه موجودات متعددى وجود دارند ( همان فلم أعلى وملائكة مهمّين وغيره ) . واز طرف ديگر چون به عقيدة صوفيه وجودي مغاير با وجود حق تعالى تحقق ندارد بنابراين صادر اوّل همان وجود عام منبسط است نه حقيقت وجود محض وبزبان ديگر صادر اوّل در نظر صوفيه همان نسبت واعتبار انبساط وعموميت وجود حق است تا بدين وسيله صور أعيان ثابتهاى كه قبول وجود مىكنند متصور ومفروض شوند . آنگاه كه أعيان ثابته متحقق شدند وجود بر آنها منبسط مىشود چه اگر وجود منبسط شامل آنها نشود موجودى عيني تحقق نمىيابد ودر همان عالم باقي خواهند ماند . وخلاصه آنكه به وسيله همين نسبت انبساطي است كه نسبت أسماء ذاتي إلهي تحقق مىبايد واين همان اعتبار اوّل است كه در مراتب بعدى اعتبارات ديگر بر آن مترتب مىشوند وموجودات عيني پديد مىآيند . در پايان تحليل اختصارى كتاب اشاره بدين نكته بىمناسبت نيست كه در كتاب حاضر جاى جاى به پارهاى از مسائل مورد اختلاف ميان مشائيان واشراقيان در مباحث كتاب أشارت رفته است كه چند مورد از آن را در اينجا به اختصار ياد مىكنيم : اوّل - دربارهء حقيقت واجب تعالى اختلاف است : مشائيان گويند : واجب تعالى ماهيت ندارد ولى اشراقيان ومتكلمات گويند : حق تعالى داراى ماهيت است . دوم : مورد دوم شبههء معروف ابن كمونة است كه اين شبهه بر مذهب مشائى وارد است ورفع ودفع آن مشكل در صورتي كه شبهه مذكور بر مكتب اشراقي أصلا وارد نيست . سوم : در چگونگى اتحاد علم وعالم ومعلوم نيز اختلاف نظر أصولي وجود دارد . براي تفصيل مطالب مذكور به صفحات 161 ، 162 ، 163 ، 176 كتاب مراجعه شود .