عبد الرحمن جامي

مقدمة 21

الدرة الفاخرة في تحقيق مذهب الصوفية والمتكلمين والحكماء المتقدمين

وتنها يكى ، يهودا 3872 ، همهء 45 حاشية را كه در چاپ حاضر آمده در بردارد . در جدول ضميمه نشان داده‌ايم كه در هر نسخه كدام حاشية آمده است . بايد توجّه داشت كه 12 تا از حاشيه‌ها ، يعنى 5 و 13 و 15 و 18 و 20 و 25 - 23 و 43 - 40 ، نسبت به باقي حاشيه‌ها در نسخه‌هاى كمترى موجود است ، وبا استثناى نسخهء عقائد تيمور 293 2 ، عموما در نسخه‌هايى هستند كه مشتمل بر متن بلند است 3 . اين مطلب به خوبى از مقايسهء حواشي مندرج در دو نسخهء متن بلند داراى حواشي بيشتر ، يعنى يهودا 3872 ويهودا 7353 ، با دو نسخه از متن كوتاه مشتمل بر بيشترين حاشيه‌ها ، يعنى وارنر or . ( 2 ) 723 و or . oct . 1584 آشكار مىشود . بنابراين امكان آن هست كه اين 12 حاشية را خود جامى در زمان متأخّرترى بر 33 حاشية اصلى افزوده باشد ، وشايد اين زمان همان زمان افزودن متمّم بوده باشد ، هرچند بايد در نظر داشت كه هيچ يك از 45 حاشية به فقره‌ها يا قولهايى كه در متمّم آمده است ارجاع نمىشود 4 . جدول ضميمه اين مطلب را نشان مىدهد كه كدام يك از حواشي در شرح لأرى ونيز در شرحهاى ديگر مورد مراجعه به بحث گذاشته شده است 5 . استفادهء از اين شرحها براي تثبيت متن حواشي از آن جهت ممكن نبوده است كه ، به استثناى شرح محمّد معصوم ، حاشيه‌هاى جامى به ندرت به صورت كامل در شروح وارد شده است . متأسّفانه وضع بد نسخهء شرح محمّد معصوم مانع آن بوده است كه بدين منظور مورد استفاده واقع شود . چند نسخه ، وبالخاصّة مجاميع تيمور 134 ، مشتمل بر حواشيى است كه به علّت وجود كلمهء « منه » به جامى نسبت داده شده ، ولى در هيچ يك از نسخه‌هاى ديگر نيامده يا حدّ أكثر در يك نسخه ديگر آمده است . آيا مىتوان اين حواشي را أصيل دانست ؟ هيچ يك از آنها در يهودا 3871 يا تصوّف 300 نيامده ، در صورتي كه اين دو نسخه به علّت انتقال از طريق إبراهيم كورانى نسخه‌هاى معتبرى است ، ونيز به هيچ يك از آنها در شرح لأرى يا شرحهاى ديگر مورد مراجعه اشاره‌اى نشده است . هرچند ممكن