خواه آن خم شدن به حد ركوع رسيده باشد وخواه كمتر از حد ركوع باشد وخواه زيادة بر آن واگر دو سجده يا تشهد أول را فراموش كند وبعد از ايستادن وقبل از ركوع به يادش آيد دو سجده وتشهد را بجا آورد ونماز را به اتمام رساند واگر يك سجده را فراموش كرده پس اگر بعد از سجده كه كرده نشستن وطمأنينه را بجا آورده احتياج به نشستن وطمأنينه ديگر نيست والا بنشيند وطمأنينه را بجا آورد واحتياج به سجده سهو نيست واگر پيش نماز در فعلى از افعال نماز شك كند ومأموم آن را بر فعل آن يا بر عدم فعل واقف سازد بر پيش نماز واجبست كه عمل بقول مأموم نمايد اگر چه مأموم يك شخص باشد وعادل نباشد در اين صورت بر پيش نماز سجده سهو واجب نيست وواقف ساختن مأموم پيش نماز را جايز است كه به اشاره انگشتان باشد اگر نزديك به پيش نماز باشد يا به لفظ قرآن مثل آنكه پيش نماز شك كرده باشد در نماز چهار ركعتي ميانه دو وسه يا ميانه سه وچهار ومأموم داند كه سه ركعت گذارده پس از سوره كهف سيقولون ثلاثة بخواند واگر شخصي سهو بسيار در نماز كند به حيثيتي كه أو را در عرف كثير السهو گويند در اين صورت تلافى آنچه نكرده بر وواجب نيست هر چند محلش باقي باشد وسجده سهو نيز بر أو واجب نيست وبعضي از مجتهدين أو را وقتي كثير السهو مىگويند كه در سه نماز متوالى سه سهو كند يا در يك نماز سه سهو واگر شك بسيار كند به حيثيتي كه در عرف أو را كثير الشك گويند ملتفت نشود هر چند محل باقي ( 1 ) باشد ونماز أو صحيح است وسجده سهو بر وواجب نيست پس اگر مثلا شك كند در خواندن سوره قبل از ركوع بر وواجب است كه به آن ملتفت نشده هر چند محل باقي باشد به ركوع رود وسوره را نخواند كه اگر سوره را در اين صورت بخواند آن نماز باطل ( 2 ) است هر چند بعد از خواندن ظاهر شود كه سوره را نخوانده بود فصل دوم در بيان خللى كه سجده سهو به سبب آن واجبست وآن در هفت موضع است أول فراموش كردن يك سجده دويم فراموش كردن شهادتين در تشهد سيم فراموش كردن صلوات بر پيغمبر وآل آن ( ص ) به شرط آنكه محل هر يك از اين سه گذشته باشد پس در اين صورت واجبست كه آن را بعد از سلام دادن بجا آورد وبعد از آن دو سجده سهو بجا آورد واگر دو چيز از اين سه چيز كه مذكور شد فراموش شده باشد واجبست كه أول بعد از سلام دادن هر دو را به آن ترتيب كه فوت شده بجا آورد وبعد از آن از براي هر يك دو سجده سهو بكند اما لازم نيست كه قصد كند كه دو سجده أول از جهت خلل أول است ودو سجده ثاني از براي خلل دويم پس اگر در نماز ظهر مثلا تشهد أول را يا يك سجده را از ركعت سيم فراموش كرده باشد أول تشهد را بجا

--> ( 1 ) اگر داخل فعل ديگر مثل تكبير ركوع مثلا شده باشد صدر دام ظله . ( 2 ) أحوط اتمام نماز واعاده ء آنست صدر دام ظله العالي .