هفتگانه بر طبق اندازه وشكل وهيأتى كه خداوند براي آنها معيّن كرده است قرار گرفته واز آن خارج نشده ، تجاوز نكرده‌اند ومنظور از ضمير در يحملها كه مفعول ودر محلّ نصب است كلمهء ارض يعنى زمين است كه به معناى « يبس » : جامد مىباشد ، چنان كه قبلا بيان شد ، وهمچنين ضمير در جلاميدها وكلمات بعد از آن يعنى متونها وأطوادها به زمين برمىگردد ، اما ضمير ارساها وما بعد آن تا أصولها به جبال ( كوهها ) ومرجع ضميرهاى جبالها ، سهولها وأقطارها ، ارض است ، ودر قواعدها ، قلالها وانشازها مرجع ضمير جبال است . از جمله مطالبى كه امام در خطبهء اوّل نهج البلاغة راجع به آفرينش جهان مادّى بيان فرمود اين بود كه : كف روى آب به وسيلهء وزش باد به حركت در آمد وبه سوى فضايى پهناور بلند شد واز آن ، آسمانها به وجود آمد . فايده سوم : تسليم بودن درياى محيط جهان مادّه در برابر فرمان الهى وپذيرش بزرگى وعظمت أو حكايت از آن دارد كه اين عالم سراسر ، امكان است ومحتاج ونيازمند به قدرت خداوند ، مىباشد وتحولات وتغييراتى كه در آن پيدا مىشود همه به ارادهء حق تعالى است ، وامام عليه السلام در اين عبارات استعاره به كار برده است « 1 » . ( 50424 - 50410 ) فايدهء چهارم : فرمايش امام ( ع ) : على حركتها يعنى در حال حركت زمين زيرا ، كلمهء على به معناى حال است . ( 50459 - 50425 ) از عبارت تسيخ بحملها چنين استفاده مىشود كه اگر كوهها ميخهاى زمين نبودند زمين با تكان خوردن ساكنانش را در خود فرو مىبرد . امّا اين كه كوهها مانع از جنبش سركش زمين مىشود ، دليلش را در خطبهء أول نهج البلاغة دانستى ، وامّا اين مطلب كه اگر كوهها نبود زمين ساكنان خود را فرو مىبرد ، به

--> ( 1 ) اين معنى از عبارت : قد ذلّ لأمره . . . . لخشيته استفاده مىشود . ( مترجم )