ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

42

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

خوددارى از أطاعت وفرمانبرى آن حضرت بوده‌اند . بنا بر اين وجه شباهت در وزيدن باد واختلاف أفكار ، آزار ورنجى است كه در هر دو مورد ، پديد مىآيد . با توجّه به استعاره بودن كلام ، معناى فرموده حضرت اين است : اگر جز تو اى كوفه مددكارى وسپرى براي من كه دشمن را عقب برانم نباشد ؛ وجز تو بهره‌اى از فرمانروايى وخلافت نداشته باشم ، با وجودي كه حال تو كوفه از بدى واختلاف آرا وأفكار ، براي من معلوم است . به چه چيز دست خواهم يافت ؟ ! پس « فقبحا لك » اى كوفه زشتى نصيب وبهره‌ات باد . عبارت : « فقبحا لك » پس از بيان سبب بد بودن كوفه ، بدگويى وزشت شمارى مردم كوفه است ، وبه دليل همين ناچيز شمارى كوفه ، ويا در حقيقت مردم كوفه ، به شعر شاعر مثل آورده وفرموده است : ( 5743 - 5732 ) لعمر أبيك . . . به جان پدرت سوگند اى عمرو . . . منظور كلام حضرت در مثل آوردن ، بسرودهء شاعر ، اين است ، كه مثل من در داشتن اندك سرزمينى تحت فرمانروايى ، مانند پسمانده غذاى ظرف است . اين مثال بگونهء استعاره به كار رفته ، ولفظ « اناء » را حضرت براي دنيا ولفظ « وضر » را ، براي كوفه بعاريه آورده‌اند ، وجه مشابهت وتشبيه . حقارت وناچيزى مورد نظر بوده است ، باقي ماندهء غذا به نسبت غذا وكوفه به نسبت كل سرزمينى است كه دشمن بر آن تسلّط يافته است . به روايت كساني كه « إناء » را به فتح « أ » قرائت كرده‌اند ، معناى فرموده حضرت چنين مىشود : مثل من ، با اين مقدار اندك از سرزمين تحت حكومت وفرمانروايى ، به مثل شخصي ماند كه ظرف غذاى خوش منظره‌اى را ببيند ، با اين حال كه سودى جز نگاه از آن ظرف نداشته باشد . در اين صورت لفظ « إناء » استعاره است براي كلّ بلاد اسلامى ، ولفظ « وضر » استعاره است ، براي آن مقدار اندك از سرزمين ، با منظره‌اى زيبا وحقيقتي ناچيز ، كه در اختيار حضرت