ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

89

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

ترسيم مىشود واين مستلزم دانستن نسبت بعضي به بعضي از طريق لزوم عقلي است وهمين است معاني تركيب . پس روشن شد كه فهميدن معاني مركّب متوقف بر دانستن قرارداد ألفاظ مركّب براي آنها نيست . بحث سوّم - فرق خبر دادن به وسيلهء اسم وخبر دادن به وسيلهء فعل در حقيقت دانستى كه فعل داراى زمان معينى است واسم چنين نيست واز اين جا فرق بين خبر دادن با فعل وخبر دادن با اسم روشن مىشود . بنا بر اين اگر مقصود از خبر دادن ، مطلق خبر باشد ، بدون در نظر گرفتن زمان ، در اين صورت واجب است خبر به وسيلهء اسم بيان شود ، مانند سخن خداوند متعال : « وَكَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْهِ » « 45 » . در اين جا منظور خبر باز بودن دستهاى سگ نيست وزمان آن مورد نظر نمىباشد . امّا اگر مقصود اثبات خبر در زمان معيّنى باشد شايسته است كه خبر به وسيلهء فعل بيان شود مانند سخن خداوند متعال : « هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ » « 46 » . مقصود اين آية صرف بخشنده بودن خدا نيست ، بلكه منظور بخشندگى خداوند در همه حال وزمان است . بحث چهارم - در حكم مبتدأ وخبر هر گاه اسم ذات وصفت در جمله‌اى باشد اسم ذات براي مبتدأ قرار گرفتن ، وصفت براي خبر واقع شدن اولويّت دارد اين قانون در عمل ممكن است رعايت شود وممكن است بر عكس آن عمل گردد در صورتي كه رعايت شود يا لام تعريف بر خبر اضافه مىشود يا نمىشود . الف - اگر لام تعريف بر خبر داخل نشود مانند « زيد منطلق » ودر اين صورت اين جمله مفيد ثبوت مطلق آزاد بودن زيد است بدون اين كه افادهء دوام ويا قطع ثبوت را در بر داشته باشد .

--> ( 45 ) سورهء كهف ( 18 ) آيهء ( 18 ) : وسگشان دستهايش را جلو غار باز كرده بود . ( 46 ) سورهء فاطر ( 35 ) آيهء ( 3 ) : آيا آفريننده‌اى غير از خدا هست روزى مىدهد شما را از آسمان وزمين .