بحث چهارم - قلب وآن يا در يك كلمه است يا در چند كلمه وداراى اقسام زير است : الف - قلب در يك كلمه خود دو صورت دارد : 1 - قلب كامل - يعنى تمام حروف يك كلمه به ترتيب وارونه آورده شود مانند كلمه فتح ( پيروزى ) كه وارونهء كامل آن حتف ( مرگ ) است در شعر زير : حسامك فيه للاحباب فتح * ورمحك فيه للأعداء حتف « 39 » 2 - مقلوب مجنّح - اگر مثل كلمات فتح وحتف در دو سر يك مصرع قرار گيرند آن را مقلوب مجنّح مىگويند مانند : ساق هذا الشّاعر الحين إلى من قلبه قاسى * سأرخى القوم فالهم علينا جبل راسي « 40 » شاهد در اينجا بر سر ساق ومقلوب آن قاس است كه در دو سر مصرع أول قرار دارد . 3 - مقلوب بعض - وآن عبارت از اين است كه بعضي از حروف يك كلمه وارونه شود مانند سخن معصوم ( ع ) اللّهمّ استر عوراتنا وامن روعاتنا ، « پروردگارا زشتيهاى ما را بپوشان ودلهره ما را آرام ساز » . شاهد در عورات وروعات است . ب - قلب در چند كلمه - به گونه‌اى است كه از أول به آخر واز آخر به أول خواندن كلمات به ترتيب وبدون افتادن حرفى ميسّر است مانند سخن حريرى : اس ارملا إذا عرا * وارع إذا المرء أساء « 41 » نوع دوم ، تجنيس صورتي است كه بيش از دو كلمه نياز دارد وداراى بحثهايى است :

--> ( 39 ) شمشير تو در جنگ براي دوستان پيروزى است وبراي دشمنان مرگ ونابودى است . ( 40 ) شاعر در اين هنگام كسى را كه دل محزون وگرفته داشت شاد كرد بزودى مردم به خوشى مىرسند اگر چه غصّه بر ما چون كوه پا برجاست . ( 41 ) وقتي بيچاره‌اى برهنه است غمخوارش باش وقتي كسى بدى مىكند از وى در گذر .