ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
65
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
الف - بين معاني لفظ مشترك منافاة باشد به گونهاى كه قابل جمع در يك لفظ نباشد لفظ مشترك تا ظهور ترجيح دهندهاى مجمل خواهد بود . ب - بين معاني لفظ مشترك منافاة نباشد ، لفظ مشترك در همهء معاني به صورت مجاز به كار مىرود . اگر قرينه ، بعضي از معاني لفظ مشترك را تأييد نمايد لزوما بايد لفظ مشترك را به همان معنى گرفت ، هر چند لفظ مشترك براي دو معنى يا بيشتر باشد . اگر قرينه هيچ يك از معاني لفظ مشترك را تأييد نكند در اين صورت بايد لفظ مشترك را در معناى مجازى آن حقايق به كار برد ودر اين صورت داراى اقسام زير است : الف - بعضي از معاني حقيقي لفظ مشترك بر بعضي ديگر برترى داشته باشد در اين صورت يا ميان معاني مجازى برابرى هست يا برابرى نيست . چنانچه برابرى باشد لفظ بر معناى مجازى حقيقي كه برترى دارد حمل مىشود واگر برابرى نباشد ومجاز حقيقت برترى دارند رجحان داشته باشد باز هم لفظ مشترك بر همان معناى مجازى حمل مىشود واگر معناى مجازى حقيقت غير برترى دارنده رجحان داشته باشد ميان دو معناى مجازى تعارض پيدا مىشود وتا زماني كه مرجّحى در كار نباشد بر هيچ معنايى حمل نمىشود . ب - ميان معاني حقيقي لفظ مشترك مساواة وبرابرى باشد . در اين صورت اگر معناى مجازى اين حقايق از جهت نزديكى ودورى به معناى حقيقي اختلاف داشته باشند لفظ مشترك بر معناى مجازيى كه به معنايى حقيقي نزديكتر باشد حمل مىشود . واگر ميان معاني مجازى برابرى باشد ، ميان مجازهاى اين حقايق به خاطر برابر بودنشان تعارض به وجود مىآيد وتا زماني كه دليل رجحان دهندهاى نباشد ، لفظ مشترك بر هيچ يك از معاني مجازى حمل نمىشود .