ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
468
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
كنيد . آنها كه در صلب مردان ورحم زنان بودند أجابت كرده وگفتند لبيك اللّهم لبيك . در عبارت فوق اشاره لطيفى است كه ذيلًا بدان مىپردازيم : احتمال دارد منظور از اين گفته إبراهيم ( ع ) كه « صدايم نمىرسد » اشاره به اين باشد كه وهم انساني بعيد مىداند كه هر كس اين دعوت را بشنود آن را أجابت كرده وكوتاهى نكند واحتمال دارد كه مقصود از قول خداى سبحان كه : « رساندن آن ندا بر عهده من است » ، اشاره به تأييد خداوند سبحان باشد كه به إبراهيم ( ع ) وحى كرده است گسترش دعوت أو ورساندن پيام حج به همه كساني كه از أو تبعيّت مىكنند . واحتمال دارد مقصود از قرار گرفتن مقام إبراهيم ( ع ) به بلندى كوه وبه راست وچپ وشرق وغرب روآوردن ودعوت كردن اشاره به كوشش إبراهيم ( ع ) در رساندن دعوت وجذب وهدايت مردم به عبادت حجّ به اندازهء امكان واستمداد از اولياى خدا كه تابع أو هستند مىباشد . امّا پذيرفتن آنها كه در صلب مردان ورحم زنان بودهاند اشاره به اين است كه خداوند سبحان به قلم فضاى خود در لوح محفوظ أطاعت مردم وأجابت دعوت إبراهيم ( ع ) وانبياى پس از آن را نوشته است ومقصود امام ( ع ) از شنوندگان همانها هستند كه خداوند آنها را از ميان مخلوقش انتخاب كرده است وآنها دعوت حق را براي رفتن به خانهء أو أجابت كردهاند بعد از آن كه آنان را براي حج قرني بعد از قرني وامّتى پس از امّتى آفريد . ( 2137 - 2135 ) فرموده است : وصدّقوا كلمته اين جمله اشاره به مطابقت افعال حاجيان با گفتار أنبيا وسخن خدا وعدم مخالفت وتكذيب دستورات أنبيا وخداست . ( 2141 - 2138 ) فرموده است : ووقفوا مواقف الأنبياء اشاره به متابعت مردم از أنبيا در مواقف حجّ است ، ذكر أنبيا در اين جا