[ شرح ] پس از آنكه وجوب عبادات را قبلًا يادآور شديم وبه دليل حكمت آنها اشاره كرديم . اكنون سزاوار است به حكمت حج كه از عبادات است بپردازيم . وبه خواست خدا تفصيل ديگر عبادات را به جاى خودش موكول مىكنيم . حال در بارهء حج مىگوييم : پس از آن كه دانستى اوّلين مقصود از عبادات توجه دادن خلق به وسيلهء تذكّر ويادآورى مداوم به خداوند تعالى است تا در طىّ تذكّر اسرار حق متجلّى شود وآن را كه عنايت حق دستش را بگيرد به مقام مخلصين برسد . از جمله اسرارى كه خداوند بر زبان پيامبر جارى كرده است تعيين مكان معيّنى از بلاد است كه بهترين جايگاه براي عبادت خدا ومختص به اوست . وناگزير بايد داراى خصوصيّات ورموزى باشد كه به مقصد حقيقي توجّه دهد ، وآن را كه توفيق مهار ، عقلش را گرفته باشد به آن سو بكشاند . ولازم است افعالى معيّن شده باشد كه در آن مكان صرفاً براي رضاى خدا انجام گيرد سودمندترين جايى كه در اين باب تعيين شده است مأوا ومسكن شارع مقدّس بوده است . زيرا انجام حج در آن مكان مستلزم ياد شارع وياد شارع مستلزم ياد خداوند وفرشتگان وروز قيامت است چون ممكن نبوده است كه پيامبر در محل زندگى هر فردى از امّت مكان حج را قرار دهد واجب شده است كه همگان به سوى كعبه سفر كرده ومهاجرت كنند هر چند در اين سفر ومهاجرت مشقّت فراوان وسختيهايى از رنج سفر وخرج مال ودورى از زن فرزند ووطن وديار وجود داشته باشد . ما نخست فضيلت حج را از جهت نقل بيان مىكنيم وسپس اشاره خواهيم كرد به آنچه كه در حج وظيفة است وآداب دقيق ، اعمال باطني ، مجموعهء حركات واركانى كه براي حج مقرّر شده است . وآنچه كه به منزلهء أركان به حساب مىآيد بررسى كنيم زيرا ويژگيهاى اين اعمال به منزلهء أبدان براي أرواح مىباشد . فضيلت وويژگيهاى حج را طي بحثهايى به شرح زير بيان مىكنيم :