ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
383
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
آيهء شريفه را : إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ « 44 » ، به معناى زاد وولد حمل كردهاند . گاهى مقصود از مفاهيم جزئي آدم ، اوّل شخصي است كه در زمين خليفه قرار گرفته است ومأمور به نشر حكمت وناموس شريعت شده است . وامّا مفهوم كلّى گاهى مقصود از آن مطلق نوع انسان است وبر همين معاني حمل شده است ، اين آيهء شريفه : وَلَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ « 45 » . گاهى مقصود از آدم صنف أنبيا ودعوت كنندگان به سوى خداست . چنان كه از سرور فرستادگان ( ص ) نقل شده است كه فرمود : « هر پيامبرى آدم روزگار خود مىباشد « 46 » » وباز فرمود : « من وتو اى على پدران اين امّتيم « 47 » » . ممكن است سخن حضرت باقر ، محمد بن علي ( ع ) را كه فرمود : پيش از آدمي كه پدر ماست هزار هزار آدم ويا بيش از آن گذشتهاند « 48 » » بر اين معنى حمل كرد . پس از ثابت شدن مطلب فوق مىگوييم براي هر آدمي به معنايى كه ذكر شد ، فرشتهاى اختصاص دارد كه مأمور به سجده براي اوست وابليسى كه در معارضه ومخالفت با اوست . امّا آدم به معناى اوّل ودوّم [ يعنى اوّل شخصي كه از خاك آفريده شده ويا اوّل شخصي كه در زمين خليفهء خدا شده است ] فرشتگانى كه مأمور به سجود براي أو هستند همان قواى بدني ونفوس مردم زمانش هستند كه مأمورند از أو پيروى كرده ، سخنش را بشنوند وديگر قوايى كه در أطراف عالم هستند همگى مأمورند در برابر أو خاضع باشند ودر حوائج ومهمات أو كوشش وبراي تحقّق مقصودش
--> ( 44 ) سورهء انسان ( 76 ) : آيهء ( 2 ) : ما انسان را از نطفه آفريديم . ( 45 ) سورهء طه ( 20 ) : آيهء ( 115 ) : ما پيش از اين با آدم عهد بستيم وأو فراموش كرد . ( 46 ) كلّ نبي فهو آدم وقته . ( 47 ) انا وأنت يا علي أبوا هذه الامّه . ( 48 ) قد انقضى قبل آدم الذي هو أبونا الف الف آدم وأكثر .