ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
376
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
آن دو قوّهء خادم ومخدوم اختصاص يافته است . امّا قوّهاى كه جنبهء مخدومى دارد ، دو قسم است : يكى در غذا تغيير مىدهد ودو نوع قوّهء ديگر تحت پوشش آن است كه اوّلى غذا دهنده ناميده مىشود وفايدهء آن تغذيهء شخص در طول عمر مىباشد كه غذا را تحليل مىبرد تا جانشين شود آنچه را كه به تحليل مىرود . ودوّمى قوّه ناميده مىشود وفايدهء آن اين است كه حجم بدن را تا سر حدّ كمال تا اندازهء طبيعي رشد مىدهد . قسم دوّم از قوّهء مخدومه براي بقاى نوع در غذا تصرّف مىكند وتحت پوشش خود دو نوع قوّه دارد : اوّل قوهاى كه مولّده ناميده مىشود وآن را در امر تناسل وزاد وولد تصرّف مىكند تا از در آميخته بدن جوهر منى را جدا كند . دوّم قوّاى كه مصوّره ناميده مىشود وآن قوّهاى است كه پس از قرار گرفتن منى در رحم آن را شكل مىدهد وويژگيهاى وراثتى را كه منى حامل آن است ظاهر مىسازد . امّا قوّهاى كه خادم صرف است قوّهء طبيعي است كه در خدمت قوّه غذا دهنده است وبه چهار قسم تقسيم مىشود . 1 - قوّهء جاذبه براي اين آفريده شده است كه چيزهاى نافع را به جاى خودش جذب كند وآن در معده وكبد ومري ورحم وديگر اعضا وجود دارد . 2 - قوّهء ماسكه : براي حفظ منافع كليّهء بدن آفريده شده است وتنها قوّهء تدبير وتغيير در آن مؤثّرند . 3 - قوّهء هاضمه : قوّهاى است كه هر چه را قوهء ماسكه نگهدارى مىكند براي آمادگى انجام فعل ، در آنها تغيير به وجود مىآورد تا براي مزاج سالم ، آمادگى غذا حاصل شود . 4 - قوّهء دافعه : فضولات غذا را كه شايستگى تغذيه ندارند يا بيشتر از نياز بدن هستند ويا بدن اصلًا نيازى به آنها ندارد دفع مىكند مانند بول و . . .