ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
360
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
مىفرمايد : وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ ، گياهان ودرختان سجده مىكنند ، يعنى خاضعند . سخن امام ( ع ) با قول دوّم مناسبتر است ، زيرا كلمهء خضوع پس از سجود به كار رفته وفرموده است والخضوع لتكرمته . بحث چهارم - در بارهء فرشتگانى كه مأمور سجود براي آدم شدهاند اختلاف است . بعضي گفتهاند فرشتگان آسمان مأمور اين كار نبودهاند وآنها كه به سجدهء آدم مأمور شدند همانهايى هستند كه با إبليس به زمين آمدند . وچنين توضيح دادهاند كه چون خداوند آسمانها وزمين وفرشتگان را آفريد بعضي از آنها را به صورت گروهى به زمين فرستاد كه جنّ ناميده مىشدند ورئيس آنها إبليس بود . در زمين اسكان يافتند واز ملائكة عبادت كمترى داشتند . إبليس به خود مغرور شد وكبر بر أو غلبه يافت خداوند بر محتواى فكرى أو آگاه بود ، به أو وسپاهيانش فرمود : إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ « 18 » . به نظر بعضي ديگر مأموران سجده براي آدم تمام فرشتگان بودهاند به دليل اين آيهء شريفه فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ * ودر اين آية كاملترين صورت تأكيد وجود دارد كه دلالت كننده بر سجدهء تمام فرشتگان است .
--> ( 18 ) سورهء ص ( 38 ) : آيهء ( 71 ) : من بشرى را از خاك مىآفرينم هر گاه أو را استوار ساختم واز روح خود در آن دميدم أو را سجده كنيد . بحث پنجم - بيشتر متكلّمان بويژه معتزله بر اين عقيدهاند كه إبليس از فرشتگان نيست . همهء مفسّران از جمله ابن عبّاس بر اين باورند كه إبليس از فرشتگان زمين است كه پيش از آدم به زمين آمدند . دليل متكلّمان سخن حق تعالى است كه فرمود : وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا . جنيان فرشته نيستند به دليل سخن حق تعالى به فرشتگان كه فرمود : وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ