ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

233

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

براي رسيدن به آن واين دو لفظ در اين جا استعاره است . ودر حقيقت شريعه براي رودخانه وچشمه وأمثال آن به كار مىرود ، ودر اين جا بر سخن علي ( ع ) اطلاق شده است . وجه مشابهت اين است كه چنان كه شريعهء آب ، تشنه را براي آب برداشتن وسيراب شدن به آب مىرساند ، همچنين سخن امام ( ع ) مرجعي براي مردم در استفاده از فصاحت مىباشد . اگر سيّد رضى به جاى مشرعها وموردها ، « مصدرها وموردها » به كار مىبرد رساتر بود . زيرا كلمه مشرع ومورد يا مترادف‌اند يا نزديك به مترادف ، ودر رساندن معنا بليغ نيستند . همچنين گفتهء سيّد رضى در توصيف كلام امام ( ع ) كه آن منشأ بلاغت ومولد آن مىباشد نيز استعاره است . ذهن امام ( ع ) را به مادر تشبيه كرده وفصاحت را به فرزندى كه از أو متولّد مىشود . چهارم - سيّد رضى سخن امام ( ع ) را كلامي دانسته است كه در آن اثرى از علم الهى وبويى از كلام نبوي است . وفرض اين است كه تمام علم الهى زيبا ونيكوست وكلام امام ( ع ) را نمونه‌اى از كلام الهى قرار داده است . كلام نبي را معطّر وخوشبو مانند مشك معطر دانسته وكلام امام ( ع ) را بوى آن تلقّى كرده است . واين دو تشبيه از تخيّل عقل در زمينهء حسّ بينايى وبويايى به وجود آمده است تا به وسيله حسّ بينايى اثر علم الهى ، وبه وسيلهء حسّ شامّه بوى كلام نبوي ( ص ) درك شود واين جمله به صورت استعارهء بالكناية آمده است . منظور از مسحه ( اثر علم الهى ) به كناية آن چيزى است كه عقل آن را از حكمتى كه بدان در قرآن كريم اشاره شده است به اضافهء فصاحت از كلام آن حضرت درك كند . وآنچه كه از أسلوب وروش موجود به اضافهء فصاحت وحكمت در كلام پيامبر موجود است به كناية بوى كلام پيامبر ( ص ) تعبير شده است . بنا بر اين عقل اثر علم الهى ، وبوى كلام نبوي را در سخن امام ( ع ) مىبيند ومىشنود . أبو الحسن كيدرى ( ره ) در اين باره چنين فرموده است :