ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

149

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

كه عنوان خبر جمله را داشته حذف شده است كه در أصل ( طاعة خير وقول معروف خير بوده است ) . در موارد زيادى مبتدأ وخبر حذف مىشوند وبا اين وصف بلغا حذف را زيبا دانسته‌اند . عبد القاهر جرجانى گفته است هيچ اسمى كه حذف آن سزاوارتر است از كلام حذف نمىشود جز اين كه حذف آن از ذكر آن زيباتر است . البتة زيبايى آن در حالي است كه بلاغت از آن فهميده شود . بحث دوّم - اختصار كلام ايجاز يا اختصار عبارت است از بيان مقصود با كمترين حروف ممكن بدون اين كه در كلام نقصانى پديد آيد . مانند سخن حق تعالى : « وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ » « 124 » اين معنى در زبان عرب به صورت اين ضرب المثل بوده است : القتل انفى للقتل ، وقتي كه آيهء مزبور نازل شد اين ضرب المثل متروك شد . برترى آية از لحاظ ايجاز نسبت به ضرب المثل به دو صورت روشن است . يكى آن كه آية حروف كمترى دارد زيرا در آية 10 حرف ودر ضرب المثل 14 حرف وجود دارد ، دوم اين كه ضرب المثل صرف قتل را موجب قتل دانسته وبه قصاص بودن آن اشاره نكرده است . آية از لحاظ ايجاز برتريهاى ديگرى دارد كه ما سخن را به ذكر آنها طولانى نمىكنيم . از ديگر موارد ايجاز سخن ، عبارت علي ( ع ) است : قيمة كلّ امرء ما يحسنه ، « ارزش هر انساني به كارهاى شايسته اوست » . المرء عدو لما جهله ، « انسان دشمن هر آن چيزى است كه نمىشناسد » . الجزع اتعب من الصّبر ، « بىتابى از شكيبايى مشكل‌تر است » . تخفّفوا تلحقوا « سبك بار باشيد تا به حق برسيد » .

--> ( 124 ) سورهء بقره ( 2 ) : آيهء ( 179 ) : حكم قصاص براي حفظ حيات شماست .