ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
102
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
( ركن دوّم ) ركن دوّم در تشبيه [ وجه شبه است ] داراى بحثهايى است : بحث أول - در اقسام وجه شبه وداراى چند صورت است : وجه شبه يا صفت حقيقي است يا إضافي ، در صورتي كه صفت حقيقي باشد يا كيفيّت جسماني است يا نفساني ، در صورتي كه كيفيّت جسماني باشد يا محسوس به احساس اوّليّه است يا محسوس به احساس ثانوية : الف - محسوس به احساس اوّليّه : 1 - محسوس به حسّ بينايى مانند تشبيه گونه به گل در سرخى وتشبيه صورت به روز ومو به شب . 2 - محسوس به حسّ شنوايى ، مانند تشبيه قرقر شكم انسان گرسنه به صداى جوجهها وتشبيه صداى زشت به آواز خر . 3 - محسوس به حسّ چشايى ، مانند تشبيه بعضي از ميوههاى شيرين به عسل وشكر . 4 - محسوس به حس بويايى مانند تشبيه بعضي از بوهاى خوش به مشك وكافور . 5 - محسوس به حسّ لامسه مانند تشبيه جسم نرم وملايم به خز وجسم زبر به پلاس . ب - محسوس به احساس ثانويّه عبارتند از اشكال ومقادير وحركات . اشكال يا مستقيماند يا دايره : 1 - تشبيه در شكل مستقيم مانند مرد راست قامت به نيزه . 2 - تشبيه در شكل دايره مانند تشبيه شيء مدوّر به كره وحلقه . مثال تشبيه در مقدار مانند تشبيه شيء بزرگ جثّه به شتر وفيل .