معتقد بود كه بخار آب در صورتى كه آسمان صاف نباشد ، بالا نمىرود و ابر در شرايطى كه باد بوزد ، متراكم نمىگردد و بخار آب نمىتواند زياد بالا برود ، ازاين‌رو بر نوك قلهء كوه‌هاى بلند ، تگرگ نمىبارد . او افزوده است كه هرگاه آب در ابرها يخ بزند ، برف ايجاد مىشود و اگر بخار آب يخ ببندد ، تگرگ به وجود مىآيد . * * * 197 . برخى گفته‌اند : خداوند در ميان بندگان خود ، تدبيرى خارج از [ محدودهء ] عادت و طبيعت دارد ، مثلا هرگاه آفريدگان خدا از او آب مىطلبند ، آنان را سيراب كرده و هرگاه مسافران دريايى از او كمك بخواهند ، آنان را پناه مىدهد . نمونهء ديگر آنكه گاه مشاهده مىشود كه خداوند ، ستمگرى را به خاطر سركشىاش هلاك مىگرداند و نيز امور فراوان ديگرى كه از جريان طبع و عادت بيرون است ، اما عوام مردم در شناخت آنها و يادكردشان آنها را در رديف امور طبيعى قرار مىدهند . يكى از اين نمونه‌ها مسئلهء چشم زخم است كه خداى عزّ و جلّ در اين مسئله نقش و تدبير دارد . و هنگامى كه انسان نسبت به چيزى اظهار شادمانى كند ، انسان به وسيلهء آن چيز گرفتار آزمايش مىشود . 198 . گروهى به دقّت و تأمّل در اخلاق آدميان روى آوردند ، آنان به حالت‌هاى خشنودى و غضب ، شادى و اندوه و حالات ديگر دقّت كردند ، آنگاه در چگونگى صفات انسان‌ها تأمّل نمودند ، پس هركسى را داراى صفتى ديدند كه انسان در بعضى از حالات آن صفت را دارا مىشود ، حكم كردند كه او آن حالت را دارد . آنان به اين‌گونه قياس ، پاىبند شده و از حدود آن تجاوز نكردند . ارسطو و پيروانش نيز مىپنداشتند كه فراست و حكم به باطن انسان‌ها يكى بدين صورت ، يعنى از طريق مشاهدهء ظاهرشان است و راه ديگر اينكه ويژگىهاى مشاهده شده را با خصوصيّات حيوانات مقايسه كنند . بنابراين هرگاه انسان داراى صفت درّندگى باشد ، اخلاق درّندگان را دارد و اگر در او