ترابى اين نشأه است . آرى انسان قبر خود را با خود مىبرد و مادام كه مقبور است در برزخ است و در قيامت از قبر خارج مىشود و اين نكته نيز خود اشاره به تكامل برزخى است فافهم . در مقدمهء اين تعليقات گفته‌ايم كه قبر را در اين نشأه افراد متشابه است ، اما قبرهاى آخرت قبرى روضه‌اى از روضه‌هاى بهشت است ، و قبرى حفره‌اى از حفره‌هاى نار . و اينكه گفتيم قبر را در اين نشأه افراد متشابه و متماثل است به دو معنى است ، يكى اينكه قبور ترابى كه خارج از انسان‌اند و وعاء جسم بىجانند و انسان من حيث هو انسان در آن مقبور نيست . و به توسع در تعبير و بنحو مجاز به أدنى مناسبتى نسبت به انسان داده مىشوند و به او اضافه مىگردند ، متشابه و متماثل‌اند كه خيلى واضح است ؛ و ديگر اينكه قبور در اين نشأه متشابه‌اند يعنى افراد انسان كه در اين نشأه به ظاهر افراد يك نوع‌اند و ما أنت بمسمع من فى القبور ، و الا در آخرت كه يوم تبلى السرائر است انواع گوناگون‌اند فتدبر . و در احوال برزخ و قبر معاد بحار آمده است قوله تعالى : وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ، فقال الصادق عليه السلام : « البرزخ القبر و هو الثواب و العقاب بين الدنيا و الآخرة » و الدليل على ذلك ايضا قول العالم عليه السلام : « و اللّه ما يخاف الا البرزخ » ( ص 152 ج 3 ط 1 ) . پس قبر حقيقى انسان خارج از او نيست بلكه او را به وزان انسان مراتب عديده است تا به تكامل برزخى از قبرها بدر آيد و به يوم يبعثون رسد و قيامت او قيام كند . در ضغطهء قبر و تكامل برزخى كه همان تكامل در قبر حقيقى