گفتار در بيان ارتفاع لواى كشور گشاى به جانب مملكت خراسان و ذكر طلوع نير فتح از شعشعهء شمشير پادشاه جهانگير مانند خور آسان در تاريخ سنهء سبع و تسعين و تسعمائه ، كه دار السلطنهء هرات و بعضى ديگر از بلاد خراسان ، سيّما مشهد مقدس معلى به تصرف عبد اللّه خان و ولدش عبد المؤمن درآمد ، پيوسته داعيهء نواب سپهر ركاب آن بود كه آن بلاد و ديار از قبضهء اقتدار ايشان انتزاع نمايد . اما بنابر عروض موانع و حدوث وقايع در حدود عراق و فارس و بينهما ، مثل تسخير مملكت گيلان و مازندران و تأديب و تنبيه حاكم لرستان و تنسيق و تنظيم مهمات ولايات حويزه و ششتر و غيرهم كه ذكر كيفيت هر يك در محل خود مرقوم قلم شكسته رقم گرديده ، اسباب حصول اين غرض در موقف تعويق و تأخير ميماند و عبد المؤمن خان ، بعد از تسخير مشهد مقدس ، چون اكثر اوقات در حدود خراسان مىبود ، هرگاه كه مسموع او ميشد كه مواكب كواكب مسالك ، از دار السلطنهء قزوين ، به طرفى از اطراف ممالك علم نهضت افراشته به بعضى از بلاد خراسان مثل نيشابور و سبزوار و ترشيز و جوين و اسفراين و آن ولايت كه در تصرف اوزبكان نبود ، لشكر آورده در تضييق و تنقيض آن مسلمانان مىكوشيد و هر نوبت كه لشكرى از عراق بدفع فتنه و فساد آن ناپاك بد اعتقاد متوجه مىگشت ، همين كه سپاه غضنفر اثر از سمنان مىگذشت ، مانند روباه و شغال ، روى به راه گريز مىنهاد و چند كرت لشكرهاى گران مصحوب امراى نصرت قران در سايهء لواى گردون ساى ايالت و شوكت پناه عاليجاه فرهاد خان برفع و منع او علم توجه افراختند و به مجرد استماع خبر ، لواى هزيمت افراخته در مشهد مقدس نيز قرار نمىگرفت و اگر اتفاقا موكب همايون ، رايت نهضت به آن طرف مىافراخت ، محل استقرار عبد المؤمن خان قبة الاسلام بلخ