حيوانيهء آنجا گوشت ماهيست ، مادهء بلغم بر طبيعت عامهء مردم آن ديار غالبست و بحسب حكمت ، اين طبيعت نسبت به ساير طبايع قبول اثر به سهولت مىكند و تأثير اشياء در آن زود به حصول مىپيوندد . و اما آن اثر سريع الزوال و آن تأثير لازم الاختلال است « 1 » شاهد اين معنى و دليل بدين مدعا ، صورت احوال عليخان حاكم گيلانست كه مكرر اظهار يكجهتى و غلامى نسبت به استادگان پايهء سرير سپهر پيرايهء شهريار جهانگير كرده و بناى عهد و پيمان بشرايط حلفه و ايمان مؤكد و مستحكم گردانيده بعد از آنكه بر مسند حكومت و استقلال مستقل گرديد ، شيوهء خلاف و نفاق و نقض عهد و ميثاق را شعار ذات لازم الادبار ساخت و نقوش حقيقت و مروت و رسوم جوانمردى و فتوت از لوح خاطر فاتر زايل ساخته لواى سركشى و عناد بدست فتنه و فساد افراخت و به اغواى شيطان مريد و اقواى ابليس صفتان عنيد عتيد ، سه كرت در وادى طغيان و عصيان افتاد و هر كرت به يمن اقبال و دولت پادشاه سكندر صولت به كمند اسيرى گرفتار شده مدتها در قيد حبس ماند و باز اشفاق و مراحم خسروانه شامل حال ندامت مآلش گشته به حكومت بلاد فومن و رشت و گيلان بيه پس سرافراز گشت و بعد از اندك زمانى طاير غرور و نخوت در غرفهء كاخ دماغش آشيان فساد نهاده گردن از ربقهء اطاعت و انقياد تافت چنان كه دو نوبت صورت حال خسارت آمالش بر صفحهء بيان ، رقم تسويد و صورت ترقيم يافت و نوبت ثالث كه رقبهء [ 296 ] خلافش به طوق مذلت و خوارى درآمد ، به مقتضاى حلم شهريار گيتى گشاى از قيد حبس نجات يافته او را بخشيد اما تيغ « فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ » « 2 » ، به انقطاع رشتهء حيات آن شقاوت سمات تيز گشته عرق زندگانيش را بريد .

--> ( 1 ) - م : لازم الاخلال ( 2 ) - سورهء 29 آيهء 5 متن : د : ( ان احل . . ) به قياس قرآن مجيد تصحيح گرديد