جناس مكرّر - : « . . . سرود رود درود سلطنت او مىداد ، و او غافل . . . » 18 / 5 و 6 ، 75 / 9 و 10 . جناس خطّ - : « . . . و آن مور حرصان مارسيرت حبّات حيات آثار قوم ، بهر راه تا بمجرّه مىجستند . . . » 41 / 6 و 7 ، نيز ، 3 / 4 و 5 ، 8 / 1 و 2 ، 32 / 1 ، 50 / 7 و 8 ، 51 / 8 ، 121 / 8 و 9 ، 121 / 11 و 122 / 1 . جناس اشتقاق - : « . . . مدارس علوم همه مدروس شده . . . » 94 / 10 ، نيز ، 1 / 4 و 5 ، 16 / 12 و 13 ، 17 / 1 ، 32 / 6 و 7 ، 95 / 2 و 3 . شبه اشتقاق - : « . . . نه روى آنكه بنوشهر ، جاى فراموشان ، قرار گيريم ، و نه راى آنكه بىپوشش و خورش بر چنان عقبه بگذريم . . . » 106 / 9 - 11 ، 73 / 9 . موازنه و ترصيع - : « . . . از لذّت خورد و شراب ببلاله‌اى راضى شده ، و از راحت خواب و قرار بعلاله‌اى قانع گشته . . . » 21 / 16 و 17 ، نيز : « . . . و از خرد و بزرگ و تازيك و ترك ، هر آفريده كه در دل محبّت او آميزشى ، و در جان مودّت او آويزشى داشت ، بقدرت خدايى جدايى افتاده « 1 » . . . » 23 / 6 - 9 ، نيز ، 6 / 5 و 6 ، 8 / 11 - 13 ، 9 / 3 و 4 ، 10 / 13 و 14 ، 11 / 1 و 2 ، 12 / 8 و 9 ، 14 / 1 ، 25 / 14 و 26 / 1 و 2 ، 94 / 6 و 7 . صنايع ديگر : ترديد « 2 » - : « . . . اگر قلم در نام آنكه نامم نمىبرد ، نتوانم كشيد . . . قلم از ذكر او بشكنم . . . » 119 / 12 و 120 / 1 ، نيز ، 120 / 2 و 3 - 124 / 7 و 8 . رجوع - : « . . . آفتاب بود ، كه جهان تاريك را روشن كرد ، پس بغروب محجوب شد . نى ، سحاب بود ، كه خشكسال فتنهء زمين را سيراب گردانيد ، پس بساط درنورديد . . . » 47 / 5 - 7 ، نيز ، 47 / 13 - 15 .

--> ( 1 ) - رك : « ابداع البدايع » ص 125 . ( 2 ) - نيز ، رك : « ابدع البدايع » ص 122 و 123 .