رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

73

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

به تعداد بعضى از طوايف قزلباش كامل و دقيق نيست . اما به‌هرحال به ارقامى كه در خلاصة التواريخ مذكور است و جزئيات را به‌دست داده است بهتر مىتوان اعتماد كرد تا به اين خبر مندرج در احسن التواريخ : تعداد قشون ايران در لشكركشى مورد بحث « زياده از هفتاد هزار » بود « 287 » . از آن گذشته تاريخ حيدرى نظر ما را تأييد مىكند . طبق اظهار اين منبع در حين مرگ شاه طهماسب اول ( 984 - 1576 م . ) « يك‌صد و چهارده هزار كس علوفه‌خوار « * » به قلم درآمدند » « 288 » . مؤلف خلاصة - التواريخ البته هنگامى كه گزارش اين زمان را مىدهد و يادآور مىشود كه طبق اظهار يكى از راويان معتبر ، شاه گفته است « من دويست هزار كس از طوايف اويماقات قزلباش مواجب‌خوار دارم » « 289 » ، قدرى زودباورى كرده است . با آنچه گفته شد گزارش روضة الصفويه مربوط به سال 996 ( - 1588 م . ) چندان مبالغه - آميز به‌نظر نمىآيد : بنابراين مرشد قلى خان هنگام تقسيم جديد ايالات در طول سه يا چهار ماه دستور داد كه براى يك‌صد و بيست هزار « سوار نامدار » از ايالات مواجب حواله كنند . او مىخواست با اين لشكريان در سال آينده به خراسان روى آورد تا هرات را وادار به اطاعت كند « 290 » . پس مىتوان تا ابتداى دورهء فرمانروائى شاه عباس اول تعداد سپاهيان را بيش از يك‌صد هزار سوار قزلباش دانست . قسمت اعظم عدهء تحت فرماندهى حكام

--> ( 287 ) - احسن التواريخ ، ص 233 ؛ و به تبعيت از او همچنين افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 50 به بعد . اين مأخذ اخير گذشته از اين از بيست هزار نفرى صحبت مىكند كه از خراسان به قشون پيوستند . ( 288 ) - تاريخ حيدرى ، ص b 582 . ( 289 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 243 . ( 290 ) - روضة الصفويه ، ص 343 ( نسخهء خطى لندن با اين مشخصات : MS . B . M . , Or 3388 , fol . 271 a مرشد قلى خان با اين لشكر در فكر سال آينده بود . ( * ) نويسنده در متن كتاب علوفه‌خوار را در اينجا به معنى مزدبگير دانسته است . ( مترجم ) .