رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
32
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
تشريفات كل ( ايشك آقاسىباشى ) و ضابط كل ( ديوان بيگىباشى ) نيز داراى همين عناوين هستند . القاب و عناوين فرماندهء كل قوا ( سپهسالار ) ، فرماندهء غلامان سلطنتى ( قلّر آقاسى ) و فرماندهء تفنگچىها ( تفنگچى آقاسى ) ، در صورتى كه داراى درجهء خانى بودند نيز چنين بوده است ؛ در غير اينصورت اين سه تن كه ذكر آنان گذشت داراى عناوين ذيل بودهاند : رفعت و اقبالپناه عزت و اجلال دستگاه مقرب الحضرة العليه العاليه الخاقانيه فلان . . . بيگلربيگىهاى ايالات : القاب بيگلربيگىهاى خراسان ، فارس ، بغداد ، قندهار و شيروان به نحوى خاص نوشته مىشود ، يعنى امير الامرائى به القاب آنان افزوده مىشود مثلا : ايالت و شوكت پناه حشمت و ابهت دستگاه عاليجاه امير - الامرائى نظاما للايالة و الاقبال فلان خان بيگلربيگى فلان محل . بيگلربيگى تبريز ، چخورسعد ، قراباغ ، استراباد ، مشهد ، مرو ، كوهگيلويه ، شهرزور ، قلمرو على شكر و لرستان همه داراى القابى به اين صورت هستند : ايالت و شوكت پناه نصفت و ابهت دستگاه عاليجاه نظاما للايالة و الاقبال فلان خان . امراى درجه دوّم ، ( يعنى خانها و ) سلطانهاى بزرگ و كوچك : اينها داراى درجهء خانى هستند ، به همين دليل عنوان آنها از بيگلربيگىها كمتر است مثلا ايالت و حكومت پناه كمالا للايالة و الاقبال فلان خان . . . سلطانهاى بزرگ : امارت و حكومت پناه كمالا للامارة فلان سلطان . . . سلطانهاى كوچك : امارت پناه كمالا للامارة ( فلان سلطان ) . . . منتظر الامارهها : « امارت شعار فلان بيگ يا : امارت مآب فلان بيگ » « 145 » .
--> ( 145 ) - در موضع مزبور ، برگ b 355 : امرا دو درجه دارند درجهء اول : امراى درگاه معلى و خانان عاليقدر و بيگلربيگيان ممالك محروسه و امرى صاحب مناصب عاليه ؛ مثلا : قورچىباشى : ايالت و شوكتپناه حشمت و جلالت دستگاه عاليجاهى نظاما للايالة و الاقبال فلان قورچىباشى . . . ، مهردار و تواچىباشى و ايشك آقاسىباشى و ديوان بيگىباشى به همين دستور ؛ سپهسالار و قلر آقاسى و تفنگچى آقاسى اگر رتبهء خانى داشته -