رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

202

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

به امرا واگذار كنند . استقلال حكام در ابتداى امر بدان جهت بود كه آنان قواى نظامى و كشورى ايالت را يك‌جا در دست خود داشتند . اما حالا ديگر مىتوانستند قوا را به دلخواه خود بين صاحب‌منصبان مختلف تقسيم كنند . هرگاه ايالتى به‌صورت خاصه اداره مىشد اين همواره بدان معنى بود كه ابدا قواى قزلباش در آن ايالت نبايد مستقر باشد . اين مطلب به‌خوبى از گزارش زير كه در عباسنامه آمده است برمىآيد : در دورهء شاه عباس دوم ( 77 - 1052 - 66 - 1642 م . ) سمنان و دماوند نيز در اختيار ادارهء املاك خاصه قرار گرفت . قبيلهء پازوكى كه در آنجا ساكن بود « به علت عدم تعيين حاكم تفرقه يافته از اقوياى ايشان به سبب رعاياى محال سكنى ايشان تعدى واقع مىشد » « * » « 157 » . بر اثر اتخاذ اين سياست جديد يعنى ادارهء ايالات به‌صورت خاصه ديگر ايرانيان ( تاجيكيه ) نيز مىتوانستند در حكومت ( سلطنت ) شركت كنند و اين‌كارى بود كه تا آن زمان سابقه نداشت « 158 » . به ايرانيان همواره مشاغل ادارى ارجاع مىشد و به آنان دائما « ارباب قلم » « 159 » مىگفتند . در جامع مفيدى از نيمهء قرن شانزدهم مسيحى ( - قرن دهم هجرى ) تا سال 1084 ( - 1673 م . ) از نوزده وزير به اسم و رسم ذكر مىشود « 160 » . آن‌طور كه از « نسبت » اينها برمىآيد ده تن مسلما

--> ( 157 ) - عباسنامه ، ص 320 . ( 158 ) - در تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 287 شرح كشافى دربارهء مخالفت‌هاى اساسى امراى قزلباش با امير و وزير اعظم ايرانى ميرزا سلمان جابرى آمده است ؛ در اين مورد گذشته از آنچه گفته شد رجوع شود به : 1 - Savory R . M . The Development Of the Early Safawid State . . . Thesis 195 ff . 2 - Savory , R . M . Principal Offices I 93 ff . ( 159 ) - مثلا تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 401 . ( 160 ) - جامع مفيدى ، جلد سوم ، قسمت اول ، ص a 138 تا a 191 . ( * ) - در اينجا عين عبارت از متن اصلى نقل گرديد . م .