اما بر خلاف آنچه گفته شد در قلمروهاى خاصه قدرت قضائى وزراى كل بلامنازع بود . راجع به وزير كل خراسان در نيمهء دوم قرن شانزدهم ميلادى ( - قرن دهم هجرى ) در خلاصة التواريخ چنين آمده است : « . . . شاه عالم‌پناه او را وزارت كل خراسان از سرحد قندهار و ماوراء النهر تا سمنان با مميّزىها و اكثر داروغگىها دادند مشاراليه قريب به پانزده سال از روى استقلال در خراسان وزارت و حكومت فرمودند » « 83 » . در اينجا ما بايد اين متن را منحصرا مربوط به خاصه‌هاى خراسان بدانيم . اما مىتوان ايالات حاكم‌نشين را هم در مدّ نظر داشت . مطلبى كه در سفرنامهء شاردن مندرج است مىتواند در اينجا مؤيد نظر ما باشد ، زيرا طبق آن داروغه‌ها توسط حكومت مركزى به‌كار منصوب مىشوند نه توسط حكام « 84 » . سرانجام در اين‌باره نكته‌اى كه در نامهء ژرف‌مارى دوبورژ « * » ، يكى از آباء فرقهء كاپوسن به كلبر « * * » ، يكى از وزراى فرانسه ( سالهاى اشتغال از 1661 تا 1683 م . ) به چشم مىخورد بسيار جالب توجه است . « در آنجا همچنين » ، منظور در تبريز است ، « يك نفر خزانه‌دار كل براى ايالات تابعهء آن خطّه است كه به او وزير آذربايجان مىگويند و وظيفهء او جمع‌آورى پولهاى شاه است . او به‌طور مستقل حق قضاوت دارد ، اما مجاز نيست حكم اعدام بدهد . تنها حاكم مىتواند حكم اعدام صادر كند » « 85 » . ج - زمين‌هاى دولتى و خاصه ايالات ايران به « اراضى دولتى » و خاصه تقسيم مىشد . اراضى دولتى كه گاهى

--> - نمرهء 82 در متن كتاب نبود و ما هم چون در حاشيه از نمره‌هاى متن پيروى كرده‌ايم اين را نمره حذف كرده‌ايم . ( 83 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 231 . ( 84 ) - رجوع شود به حاشيهء نمرهء 412 فصل اول . ( 85 ) - در تعليقات كتاب ر . دومن ( صفحهء 331 ) . ( * ) Joseph Marie de Bourges ( * * ) Colbert