رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
165
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
محترمين سيستان كه از طرف شاه به دربار خوانده شده بود مخارج مسافرت خود را بهصورت « برات به وزير ( كل ) خراسان » دريافت كرد « 64 » . درآمدهاى حاصل از املاك خاصه را مىشد صرف مواجب حكام يا سربازان آنها كرد . اين امر بهخصوص هنگامى مصداق پيدا مىكرد كه لازم مىشد در يك ناحيهء مرزى بيش از آنكه عايدى آن ايالت اجازه مىداد سرباز نگاه داشت . خلاصة التواريخ موردى از اين قبيل را ذكر مىكند : رعاياى ناحيهء سرخس و زورآباد كه از توابع مشهد بود در زمان شاه طهماسب اول بر اثر دستبردها و شبيخونهاى مكرر ازبكان ابيورد در ناراحتى و مضيقه بهسر مىبردند . دويست و پنجاه جنگاور عشيرهء ورساق كه وزير مشهد در اين موضع مستقر كرده بود از عهدهء ازبكان برنمىآمدند . به پيشنهاد وزير موصوف شاه ، سرخس و زورآباد را به حكومت مستقلى تبديل كرد و يكى از سادات محلى را « . . . كه تا پانصد ملارم نگاه دارد . . . » « 65 » به حكمرانى آنجا منصوب داشت . اما از آنجا كه عوايد ( مداخل ) سرخس و زورآباد حتى براى « مواجب و انعام » دويست و پنجاه سپاهى ورساق نيز كفايت نمىكرد شاه به حاكم « . . . مبلغى هرساله برات بر خاصهء شريفهء خراسان شفقت فرمودند . . . » « 66 » . گويا قندهار نيز داراى چنين وضعى بوده است . دستور شهرياران ضمن وقايع سال 1106 ( - 1694 م . ) ذكر مىكند كه دوازده هزار تومان « . . . جهت مواجب مستحفظين آن سرحد . . . » « 67 » به « تحويلدارى يوزباشى جزائرى اندازن » همراه بيگلربيگى جديد قندهار به آن ديار فرستاده شد . شايد در اثر چنين حوالههائى باشد كه مىبينيم در فهرستى كه در تعليقات تذكرة الملوك ارائه شده نسبت بين درآمدهاى مالياتى و مخارج سپاه در هريك از نواحى يك ايالت بزرگ و به همچنين
--> ( 64 ) - احياء الملوك ، ص a 177 . ( 65 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 227 . ( 66 ) - همان موضع . ( 67 ) - دستور شهرياران ، ص a 56 .