رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

131

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

در رأس سلسلهء صاحب منصبانى قرار دارند كه داراى اين القاب‌اند : ايالت و سلطنت - پناه ، شوكت و حشمت دستگاه ، عاليجاه عمدة السلاطين العظام و الخوانين الكرام نظاما للايالة و السلطنة و الامتنان . مطالعهء اسناد و فرمانهاى موجود « 548 » چنين نتيجه مىدهد كه اين القاب فقط در حكم نمونه‌اى است و آنها را هم مىتوان مختصر كرد و هم مىتوان بسط داد و ديگر اينكه در مكاتبات ديوانى به اين قواعد ترسل تا آخر دورهء سلطنت صفويه وفادار مانده‌اند . در مورد واليان اين معمول است كه هميشه بعد از عاليجاه همواره القاب بسط داده مىشود و اين بسط يا به‌صورت اضافاتى است كه فوقا به آنها اشاره شد و يا به‌صورت مختصرتر « عمدة ( خلف و از اين قبيل ) السلاطين العظام » ، يك بار نيز « عمدة الحكام الكرام قدوة الولات العظام » . « 549 » حاكم قزلباش ايالت گرجى كاخت كه در گذشته « 550 » به وى اشاره شد ، يعنى كلبعلى خان زياداغلى قاجار ، به‌همين علت در اسناد و مدارك موجود داراى عنوان والى نيست « 551 » . حكام كردستان و لرستان از نظر ديوان اعلى در زمرهء « حكام اطراف » نبوده‌اند . آنها فقط مانند همهء بيگلربيگىها « امراى درجهء اول » بوده‌اند و حتى مانند بيگلر - بيگىهاى مقتدر بدانها « امير الامرا » « 552 » . نيز اطلاق نمىشده است . ب - انتصابات . مىدانيم كه انتصاب واليان گرجى بخصوص جنبهء رسمى داشته

--> ( 548 ) - خوبوا ، سند 2 تا 6 ، 10 ، 17 ، 22 ( از سالهاى 1045 [ - 36 - 1635 م . ] تا 1112 [ - 1 - 1700 م . ] ) ؛ فرمان خطاب به وختنگ ششم مورخ 1133 ( - 1721 م . ) ، در : Sovetskoe Vostokovedenie 1957 ( 4 ) , P 127 ff . ( 549 ) - فرمان ابو طالب ميرزا به خان احمد خان ، والى گيلان ، مورخ محرم 995 در مكتوبات خان احمد خان ، ص 8 تا 10 و مكتوبات خان احمد گيلانى ، چاپ رابينو ، برگ a 201 . ( 550 ) - رجوع شود به حاشيهء نمرهء 180 همين فصل كتاب و قسمت مربوط به آن در متن . ( 551 ) - خوبوا ، سند نمرهء 19 . ( 552 ) - رجوع شود به فصل اول همين كتاب : حكام ايالات مملكت ، بند ب - مراتب ، مناصب و عناوين .