ناصر الدين بيضاوى
پيشگفتار 18
نظام التواريخ ( فارسى )
تفسير بيضاوى همواره در حوزهها و مدارس علميهء اهل سنت ايران ، مصر ، هند ، افغانستان ، عثمانى و مغرب مورد توجه بوده ( ابن عاشور ، ص 105 - 106 ) و هماكنون نيز در بسيارى از مدارس متن درسى است . اين تفسير علاوه بر تأثير بر مفسران و دانشمندان متأخر از بيضاوى ، در ميان معاصران او نيز نسبتا پراهميت و نفوذ بوده است . يكى از اين نمونهها ، تأثير آن بر مدارك التنزيل و حقائق التأويل نسفى ( وفات 701 ) است ( براى نمونه - تفسير نسفى و تفسير بيضاوى ، ذيل آيات سورهء نجم ) . اين امر البته شايد به دليل اقتباس هر دو مفسر از كشاف زمخشرى بوده باشد . تفسير انوار التنزيل و اسرار التأويل در روزگار نو بارها چاپ شده است ؛ نخست در بولاق ( 1282 ) ، سپس چهار بار در استانبول ( از 1285 تا 1321 ) . در لكهنو ( 1869 ميلادى ) و بمبئى ( 1869 ميلادى ) نيز به چاپ رسيده است . فلايشر « 1 » هم آن را در دو جلد با تحقيق خود در لايپزيگ منتشر كرده است ( 1844 - 1848 ) و بعدها فل « 2 » آن را با فهارس خود در همانجا ( 1878 ) و مارگليوت « 3 » در لندن ( 1894 ) به چاپ رسانيدهاند ( د . اسلام ، چاپ اوّل ، ذيل مادّه ) . بر اين تفسير ، شروح و حواشى فراوانى نوشتهاند ؛ حاجى خليفه ( ج 1 ، ستون 188 - 194 ) از 46 ، و بغدادى ( ايضاح المكنون ، ج 1 ستون 138 - 142 ) از هفتاد شرح ، حاشيه و تعليقه نام بردهاند . اما بكائى ( ج 9 ، ص 4024 - 4039 ، 4046 - 4053 ، 4062 - 4125 ، 4130 - 4157 ) از انبوهى حواشى
--> ( 1 ) - H . O . Fleicher ( 2 ) - W . Fell ( 3 ) - D . S . Margoliouth