ناصر الدين بيضاوى

پيشگفتار 14

نظام التواريخ ( فارسى )

بنابرآن ، وى ناشناس در مجلس درسى شركت كرد و ماهرانه به پرسش استاد ، كه همهء شاگردان از حلّ آن فرومانده بودند ، پاسخ گفت و سبب حيرت و تجليل استاد از وى گرديد . در پايان ماجرا ، بيضاوى به استاد مىگويد كه وى در طلب قضا به تبريز آمده است ( سبكى ، ج 8 ، ص 158 ) ، اما هيچ مدركى در دست نيست كه وى در تبريز هم اين منصب را به دست آورده باشد . در تبريز گويا مدتى از مصاحبت و ملازمت شيخ محمد كيخانى ( كحتائى ) برخوردار بوده و به وى ارادت بسيار مىورزيده است ، تا آنجا كه بنا به وصيتش او را در قبرستان چرنداب در كنار قبر شيخ خود به خاك سپردند ( حاجى خليفه ، همانجا ؛ خوانسارى ، ج 5 ، ص 135 - 136 ) . تاريخ وفات بيضاوى سخت مورد اختلاف است ؛ نخستين منابع نزديك به زمان او سال 685 را ذكر كرده‌اند ( صفدى ، ج 17 ، ص 379 ؛ ابن كثير ، ج 13 ، ص 309 ؛ ابن عماد ، ج 5 ، ص 392 ) . كسانى هم تاريخهاى 691 و 692 را گفته‌اند ( يافعى ، ج 4 ، ص 165 ؛ اسنوى ، ج 1 ، ص 136 ؛ سبكى ، ج 8 ، ص 157 ، پانويس 2 ) . برخى نيز به سالهاى 708 ، 710 ، 716 و 719 اشاره كرده‌اند . خفاجى ( متوفى 1069 ) ، از شارحان تفسير بيضاوى ، سال 719 را معتمد مىداند ( بيضاوى ، ج 1 ، مقدمهء قره‌داغى ص 56 ) . شواهدى چند يكى از چهار تاريخ اخير را تأييد مىكند ؛ از جمله ، مكاتبه‌اى كه ميان بيضاوى و علامهء حلّى ( متوفى 726 ) دربارهء يكى از مسائل قواعد الاحكام صورت گرفته است ( افندى اصفهانى ، ج 1 ، ص 382 - 383 ؛ امين ، ج 5 ، ص 401 ) ، و از آنجاكه محتملترين تاريخ تأليف قواعد ، 699 است ، اين نامه‌ها مىبايست پس از آن تاريخ