ناصر الدين بيضاوى
پيشگفتار 15
نظام التواريخ ( فارسى )
نگاشته شده باشند . خوانسارى ( ج 2 ، ص 281 ) هم خاطرنشان كرده است كه مقام و منزلت علامه حلّى نزد سلطان محمد خدابنده از تمامى علماى آنزمان ، از جمله بيضاوى ، قاضى عضد الدين ايجى ، محمد بن محمود آملى ( صاحب نفائس الفنون ) و مولى بدر الدين شوشترى برتر بود . اين مسئله كه چندان نادرست به نظر نمىآيد ، يقينا پس از گرويدن سلطان به مذهب تشيع در 710 بوده است و نشان مىدهد كه بيضاوى دستكم اندكى پس از اين سال زنده بوده است . هرچند شواهدى ازايندست ، احتمال فوت او را در سالهاى بعد از 710 تقويت مىكند ، بسيار بعيد مىنمايد كه نزديكترين منابع زمانى به خود بيضاوى ، در سال وفات او حدود سى سال اشتباه كرده باشند . همچنين ، معقول نيست كه صفدى ( متولد 696 ) در زمان وفات بيضاوى حدودا بيست ساله بوده باشد ، اما وفات او را يازده سال قبل از تولد خود ثبت كرده باشد . آثار علمى بيضاوى نشانهء دانش فراگير و دائرة المعارفى اوست . موضوعات اين آثار كه عموما اصيل نيست و از نوشتههاى ديگران مايه گرفته ، منطق ، فقه ، اصول فقه ، تفسير قرآن ، كلام و عقايد ، تاريخ ، هيئت و نحو است و شمار آنها بالغ بر بيست است ؛ گواينكه بيشترشان امروزه در دست نيست . معروفترين اثر او تفسير انوار التنزيل و اسرار التأويل معروف به تفسير بيضاوى ، است كه در حجمى متوسط تأليف شده است . شهرت وى نيز اساسا به همين تفسير است . سال تأليفش به روشنى معلوم نيست ، اما از گفتهء مؤلف در مقدمهء كتاب برمىآيد كه آن را در دوران پختگى خود نگاشته است .