فيروز ميرزا بن عباس ميرزا فرمانفرما
مقدمه 14
نامه هاى حكومتى فيروز ميرزا فرمانفرما ( فارسى )
از اقدمات ديگر فيروز ميرزا در اين دوره دستگيرى ملا على اكبر زمان بود . ملا على اكبر از علماى اماميه ، نام پدرش زمان و حرفه او صباغى بود . ناظم الاسلام كرمانى درباره او مىنويسد : « بواسطه امر به معروف و نهى از منكر در سال 1253 ق به يزد تبعيد شد و از آنجا به همين سبب به تهران و از تهران به مشهد رضوى تبعيد شد و در آنجا در سال 1275 به اشاره دولت مسموم و به عالم جاويد شتافت . » « 1 » از رويدادهاى مهم اين دوره جنگ هرات داراى ويژگى خاصى است . در جريان اين جنگ چون محاصره هرات توسط ايران به طول انجاميد ، انگلستان از طريق اعزام كشتيهاى جنگى به درياى عمان ، متوسل به تهديد مستقيم ايران گرديد . به دنبال آن « از شيراز و كرمان به سرعت باد و برق چند تن رسول برسيدند و فريدون ميرزاى حاكم فارس و فيروز ميرزا حاكم كرمان عريضه برسانيدند بدين شرح كه كشتيهاى جنگى دولت انگليس از درياى عمان تا كنار جزيره خارك آمده ، سى خانوار مردمى كه در خارك نشيمن داشتند به بذل و احسان فريفته در آن جزيره جاى كردهاند و از براى اندوختن علف و آذوقه غلات و حبوبات را يكى بر چهار بهاء مىدهند و مردم ايشان را دور و نزديك در سواحل بحر به فراهم كردن آذوقه مشغولند » . « 2 » بدين ترتيب زمانى كه كار هرات به نتيجه مىرسيد ، محمد شاه به سبب تهديد صريح انگلستان و يأس كامل او از مساعدت روسها ناچار در 18 جمادى الاخر 1254 ق از تصرف هرات دست كشيد . در اوائل سال 1266 ق بهرام ميرزا معز الدوله از شيراز به دار الخلافه احضار شد و براى دومين بار حكومت فارس به فيروز ميرزا واگذار گرديد . فيروز ميرزا پس از ورود به شيراز منصب وزارت و پيشكارى ايالت را به ميرزا ابو القاسم تفرشى كه از نوكرهاى او بود واگذاشت و ميرزا ابو الحسن خان مشير الملك را كه مدتى در فارس پيشكار بود به سررشتهدارى برگزيد . محمد جعفر خورموجى كه در تاريخ خود بندرت از افراد تمجيد كرده درباره عملكرد فيروز ميرزا در فارس مىنويسد : « غايت سعى و جد و جهد مبذول نمود ، فارسى تازه شد و رونقى بىاندازه يافت . » « 3 »
--> ( 1 ) . ناظم الاسلام كرمانى ، تاريخ بيدارى ايرانيان يا تاريخ مشروح و حقيقى مشروطيت ايران ( تهران ، انتشارات اميركبير ، 1371 ) ص 4 . ( 2 ) . محمد مشيرى ، همان ، ص 83 . ( 3 ) . محمد جعفر خورموجى ، همان ، ص 87 .