فيروز ميرزا بن عباس ميرزا فرمانفرما
مقدمه 13
نامه هاى حكومتى فيروز ميرزا فرمانفرما ( فارسى )
معتمد الدوله پيشكار فيروز ميرزا به دار الخلافه مىرسيد و حاكى از آن بود كه تمام همت معتمد الدوله مصروف جمعآورى و افزودن مال و منال گشته و با مامورين زيردست رفتار مناسبى ندارد . بنابراين در اواخر سال 1251 ق معتمد الدوله به تهران احضار و فيروز ميرزا از حكومت فارس عزل گرديد و بجاى او فريدون ميرزا نايب الاياله سابق آذربايجان به پيشكارى ميرزا محمد تقى آشتيانى ملقب به قوام الدوله به حكومت فارس منصوب شد . در همين زمان آقا خان محلاتى در كرمان ياغى شده « 1 » و از حكومت معزول گرديد و فيروز ميرزا از طرف محمد شاه به حكومت كرمان و دفع آقاخان مامور شد . رضا قليخان هدايت در اين زمينه مىنويسد : « اميرزاده فيروز ميرزا بعد از ورود نواب مستطاب فريدون ميرزا فرمانفرماى فارس رخصت انصراف و اذن انعطاف بجانب كرمان گرفته با چاكران و وابستگان خود روانه گرديد . » « 2 » محمد جعفر خورموجى مورخ دوره ناصر الدين شاه درباره طغيان آقا خان چنين مىنويسد : « بعد از قضيت رب الارباب سوء رفتار و زشتى گفتار حاجى ميرزا آقاسى مايه اسباب گرديد ، متمرد و متوحش شد [ آقا خان ] و در قلعه بم متحصن گشت اميرزاده فيروز ميرزا نصرت الدوله و سهراب خان امير تومان نامزد ماده طغيان وى گرديدند » . « 3 » آقا خان حدود دو سال در بم و نرماشير به مقاومت پرداخت تا اينكه در اواخر سال 1254 ق پس از محاصره قلعه بم قرآن مجيد را با تيغى از گردن آويخته و از فيروز ميرزا امان گرفت و به تهران فرستاده شد و در زاويه حضرت عبد العظيم مقيم گشت . در اين زمان با وساطت فريدون ميرزا ، فرمانفرماى فارس مورد عفو واقع شد . وى عمامه سبز بر سر نهاد تا حاج ميرزا آقاسى براى او امان گرفت . « 4 »
--> ( 1 ) . يكى از اقدامات آقا خان در كرمان اين بود كه ميرزا كاظم خان كلانتر و پسرش زمان خان را طلب داشته چهار چشم اين دو نفر را در يك لحظه كنده است . ر . ك . باستانى پاريزى ، همان ، ص 307 . ( 2 ) . رضا قليخان هدايت ، تاريخ روضه الصفاى ناصرى ( قم ، كتابفروشى مركزى ، جلد دهم ، 1399 ) ص 186 . ( 3 ) . محمد جعفر خورموجى ، حقايق الاخبار ناصرى ، به كوشش حسين خديوجم ( تهران ، نشرنى ، جلد اول ، چ دوم ، 1363 ) ص 29 . ( 4 ) . محمد جعفر خورموجى همان ، ص 29 . نيز ر . ك . باستانى پاريزى ، همان ص 307 ، در صفحه 504 اكسير التواريخ ، اعتضاد السلطنه مىنويسد : [ آقا خان ] بعد از عفو بر بلوكات محلات كه اباعن جد حكمران بود صاحب اختيار گرديد .