فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى
16
مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى )
رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم گاهى كه ارادت غزاى جماعتى ميكرد مىپوشانيد آن غزا را بغزايى ديگر ، چنانچه اگر دشمن در ناحيهء مكّه بودى آنحضرت قصد طرف شام ميفرمود و رو بناحيهء شام ميرفت چند مرحله ، بعد از آن كه معلوم ميفرمود كه دشمن غافل و مغرور شده باز ميگشت و بعطفهء عنان استيصال كفّار نابكار اشرار ميفرمود ، اين خصلت آنحضرت بود در اكثر غزاها و هم در صحيح از سيرت ثابت شده كه در روز فتح مكّه امر فرمود كه همه كس را امان دهند از قتل الا چند مرد و زن معيّن كه نام ايشان برد كه به هيچ حال ايشانرا امان ندهند اگر چه متعلق باستار كعبه باشند . از آن جمله يكى عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح بود كه او برادر رضاعى امير المؤمنين عثمان بود و او پناه بعثمان برد و عثمان او را نزد حضرت آورد و شفاعت او كرد آنحضرت روى مبارك ازو بگردانيد و همچنين چند نوبت عثمان مبالغت نمود تا در آخر آنحضرت قبول فرمود . چون عبد اللّه مذكور برفت آنحضرت با اصحاب فرمود : كه يكى در ميان شما نبود كه برخاستى و گردن او بزدى چون ديديد كه من ازو اعراض مىنمايم و شفاعت را در باب او قبول نمىكنم . اصحاب گفتند : يا رسول اللّه چون كشتن او ميخواستى بايستى كه به چشم اشارت مىكردى تا او را ميكشتيم . آنحضرت فرمود : هيچ پيغامبرى را خانية الاعين كه چشم زدنست جايز نيست ، اينست كلام آنحضرت و شك نيست كه حرام بودن خيانت چشم بر آنحضرت بواسطهء آن بوده كه مشتمل است در ظاهر بر امان دادن و در باطن به قصد كردن چنانچه بر آنكس مختفى باشد و همين علت در پوشانيدن غزاى جماعتى به غير آن غزا موجودست پس بايستى تورية هم حرام بودى و حال آنكه تورية سيرت آن حضرت بوده ، چنانچه مذكور شد . حضرت خليفة الرحمانى خاقانى خانى فرمودند : شك نيست كه اين هر دو فعل كه تورية و خانية الاعين است مشتركند در ارادت خير بحسب ظاهر و قصد شرّ بحسب باطن ، [ 7 پ ] فامّا تورية چون مشتمل است بر خدعهء حرب و فرمودهء « الحرب خدعه »