بعيد مىنمود . در تأمل اين معنى خاطر را اتفاق عبور افتاد بر مسئله مشكلهء قدر و ترجيح احكام تقدير الهى بر تدبيرات بنده و در تحقيق آن مبحث انواع حقايق و دقايق معارف بر خاطر انكشاف « 1 » يافت و در راجح گشتن امر مقدور بر امر مدّ بر اين مطلع درين معنى بخاطر آمد و مطلع اين است : مطلع آبى كه در تقدير حق بايد كه از سيحون خورم * آن آب را بهر خدا از رود مالان چون خورم بعد از رجوع بسمرقند نوبتى اين بيت در محفلى [ 117 ر ] خوانده شد كه بسى افاضل از اصحاب فقير و شاگردان نامدار حقير حاضر بودند و در مبحث قدر خوضى واقع شد و بعد از بيان بعضى از تحقيقات آن مسئله دقيقه صورت برهانى لطيف در خاطر سمت انتظام يافت و چون مأخذ آن برهان اين بيت بود درين مقام مجمل آن مذكور خواهد شد . مسئله تحقيق مسئلهء قدر و ترجيح تقدير بر تدبير بدانكه محققان علماء متكلمين برآنند كه خالق جميع اشياء حق تعالى است و هر ممكنى مقدور قدرت « 2 » واجب الوجود كه فاعل اول است و هر چيز كه صورت تكوّن مىپذيرد در ازل آزال ، حضرت ذولجلال آن را تقدير فرموده بوده و قضاى الهى بر تكوّن او جارى شده بوده و مذهب بعضى از قاصران آنك بنده خود خالق افعال خودست ، بقدرتى كه حضرت حق تعالى درو پيدا مىكند و اين طايفه را قدريّه خوانند ، بواسطهء آنكه ايشان نفى قدر ميكنند و دلايل طرفين مشهور و در كتب مذكورست و در ترجيح اثبات قدر و آنكه ممكنات تمامى واقع بقدرت حق تعالىاند كه ايجاد آن ميفرمايد مقارن قدرتى كه آن را در بنده خلق مىكند بىآنكه قدرت حادثه را در تأثير مدخلى باشد اگر چه فعل واقعه بقدرت حق مقارن قدرتيست

--> ( 1 ) - در اصل : انكساف . ( 2 ) - در اصل : قورت .