فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى

مقدمهء مصحح 14

مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى )

9 - كلمات تركى و اعلام جغرافيايى در ضبط اختلاف داشت و ما آنچنان كه در نسخه آمده بود بچاپ رسانديم نظير : سقناق سغناق ، صبرام صوران ، اوزبك ازبك ؛ الوس اولوس . فوايد لغوى اين كتاب متضمن پاره‌اى فوايد لغوى است كه اشاره به آنها براى نمودن ارجمندى وفايدت كتاب خالى از فايده نخواهد بود . 1 - كلمهء ديوان ، را مؤلف در چندين مورد بمعنى اصلى يعنى « دولت » و « دولتيان » به كار برده است نظير : ديوان همايون ص 155 و ص 185 ، ديوان حضرت سلطنت پناهى ص 263 ، اموال ديوان ص 295 ، تصرف ديوان ص 297 ، خراج ديوان ص 299 ، مثالات ديوان ص 306 . ولى در چهار مورد اين كلمه را درست بجاى « صاحبديوان » به كار برده است . نظير : رشيد الدين فضل اللّه الطبيب التبريزى كه ديوان نامدار سلاطين چنگيزى از اولاد هلاكو بوده ص 29 ، ديوان نامدار صاحب الامانة و التحرير مولانا امير سمرقندى ص 132 ، جناب ديوان سمرقندى ص 140 ، جناب ديوان مسعود خواجه كمال الدين محمود ص 323 . 2 - مؤلف كلمهء « شكارى » را بمعنى صيد و نخجير و كلمهء « شكاريان » را بمعنى صيدها و نخجيرها به كار برده است نظير : جميع صحارى و برارى آن ديار كثير البركات مشحون بشكارى ص 87 ، در صحراى آن مملكت شكاريان از آهو و گوره خر و گوسفند صحرايى و ديگر انواع حيوانات ص 199 ، گله‌هاى شكارى هنگام چرا در اقطار از كثرت علف ناپديد ميگردند ص 269 ، تا در آن دشت تازه بگذشتم - من شكارى صيد آن دشتم ص 270 ، و در مغاك كوهها انواع شكارى كه مدد قوت اهل قلعه ميگردد موجود است ص 272 . 3 - عدد « پانزده » را كه امروز با حرف « زاء » مىنويسيم و تلفظ ميكنيم مؤلف در سه مورد با « جيم » آورده است : پانجده خصلت ص 105 ، پانجده روزه راه ص 227 ، پنج شنبه پانجدهم ذى حجه ص 258 . 4 - كلمهء « شناويان » يك بار در مهمان نامه بمعنى « شناگران » به كار رفته است . شناويان تيز رفتار . ص 322 : 5 - كلمهء « گورخر » را كه بمعنى خردشتى و خروحشى است كاتب در دو مورد به شكل « گوره‌خر » با افزودن « هاء مختفى » ميان اين دو كلمه ، نوشته است . ص 86 و ص 199 . 6 - مؤلف كلمهء « فرمودن » را درست بمعنى « نزول كردن » و « فرود آمدن » به كار برده است نظير : به حمد اللّه موكب سعادت و اقبال خانى ، در عين دولت و كامرانى به بلاد قزاق فرمودند ص 230 تا آن سال كه رايات همايون بعزم دفع قزاق به بخارا فرمود ص 273 ، و امام رضا وقتى كه به نيسابور فرمود ص 344 . 7 - كلمهء « آهو » را كه با افزودن الف و نون جمع بايد قاعدة « آهوان » نوشت كاتب به شكل « آهويان » نوشته است ص 87 و ص 337 .