سيد اصيل الدين عبد الله واعظ
پيشگفتار 15
مقصد الاقبال سلطانيه ومرصد الامال خاقانية ( فارسى )
سلطان سعيد بر وقوع اين فتح نامدار به لوازم محامد حضرت پروردگار پرداختند ، لواء حشمت و عظمت برافراخت و بنابرآن مىدانست اگر اوزبكان به سمرقند درآيند ابواب ظلم و بيداد بر روى فرق عباد خواهند گشود ، دفع ايشان را پيشنهاد همت ساخت و چون نزديك به شهر رسيد ، امراء ابو الخير خان را كه مصحوب موكب اعلى بودند ، غافل گردانيده يكسواره به دروازه تاخت و مستحفظان را پيش طلبيده گفت : « من سلطان ابو سعيد ، دروازه بگشائيد تا از تعرض اوزبكان سالم مانيد . » آن مردم على الفور بر موجب فرموده عمل نموده و سلطان سعيد به سمرقند درآمده بر تخت جهانبانى متمكن گشت و بروج و باروهاى شهر را مضبوط گردانيده تبركات لايقه و تنسوقات رايقه نزد ابو الخير خان و امراء مقربان او فرستاد و پيغام داد كه ديگر در اين ديار اقامت نفرمايند كه فايده بر آن ترتيب نخواهد يافت . ابو الخير خان چون مىدانست كه چاره منحصر در قبول آن التماس است ، به دست اضطرار عنان مراجعت انعطاف داده به دشت قبچاق شتافت و سلطان سعيد از روى استقلال به ضبط امور ملك و مال پرداخت . قاتلان ميرزا عبد اللطيف را سياست فرمود . بعد از آنكه مدت هفت سال پرتو انوار معدلتش بر اطراف ديار ماوراءالنهر تافت ، به جانب خراسان شتافته تا سر حد عراق در تحت تصرف ملازمان آستان معدلت آشيانش قرار يافت ، و يازده سال ديگر از اقصى تركستان تا حدود آذربايجان در حيز تسخير آن پادشاه سعادت نشان بود . » ( ص 48 تا 50 ج 3 جزو 3 حبيب السير ) بهترين كار سلطان ابو سعيد در پادشاهى ده سالهء خود احداث جوى سلطانى بود كه شرح آن را عبد الرزاق چنين گويد : « در وقتى كه سلطان ممالكستان در اطراف ولايات خراسان بود ، جناب دستور اعظم خواجه قطب الدين طاوس سمنانى مهمات ديوانى ضبط