شرف الدين فضل الله حسينى قزوينى

327

المعجم في آثار ملوك العجم ( فارسى )

دوانى ) به زمين فرومىبردند و هرسوارى كه در مسابقه به آن زودتر از ديگران مىرسيد و نيزه را برمىكند ، سابق يا پيشرو و به اصطلاح امروز برنده و پيروز شناخته مىشد . ( * 65 ) - حقّ له ان يكتب . . . : سزاوار است كه آن را با طلا بر چشمها نويسند ، نه با مركب بر برگها و كاغذها . متضاد اين عبارت در مرزبان‌نامه چنين آمده است : حقّ له ان يكتب بسواد القلب على بياض العين . ( * 66 ) - اوّل ما خلقه اللّه . . . : اولين چيزى كه خداوند آفريد عقل ( خرد ) بود . ( * 67 ) - اسعاف : برآوردن ، روا كردن حاجب و مانند آن . ( * 68 ) - مفترضات : جمع مفترضه . فرض كرده شده‌ها ، واجبات . ( * 69 ) - كَأَنَّهُنَّ الْياقُوتُ . . . : آن زنان حورى ( در صفا و لطافت ) گويى ياقوت و مرجان‌اند ، آيه 58 سورهء 55 ( الرحمن ) . ( * 70 ) - ثمن ثمن هريك . . . : يعنى كلماتى كه يك هشتم قيمت هركدام ، دو مرجان ارزش دارد . ( * 71 ) - انّ من البيان . . . : براستى كه از زبان‌آورى و فصاحت ( نوعى هست كه ) جادوگرى است . لسحرا اسم انّ است و من البيان خبر آن‌كه به‌جهت مزيد تاثير مقدم آورده است . ( مجمع الامثال ميدانى ) . ( * 72 ) - فبعد هذه المدّة . . . : بعد از گذشت زمان و از دست رفتن ساز و برگ . تراخى : درنگ و سستى . مصدر باب تفاعل از مجرد رخوت . ( * 73 ) - منصه قرطاس : منصه : جاى ظهور چيزى ، كرسى كه عروس بر آن نشيند . قرطاس : كاغذ . صفحهء كاغذ ، جايى است كه عروس فكر بر روى آن ظاهر مىشود . ( * 74 ) - نه خرگاه كحلى : نه فلك كه آن را " نه آسمان " ، " نه بام " ، " نه پايه " ، " نه پرده " ، " نه حجره " ، " نه حصار " ، " نه خراس " ، " نه دايره " ، " نه رواق " ، " نه روزن " ، " نه سپهر " ، " نه شهر علوى " ، " نه صحيفه " ، " نه طارم " ، " نه طاق " ، " نه طبق " ، " نه طشت " ، " نه قصر " ، " نه كاخ " ، " نه كاسه " ، " نه گوى " ، " نه مقرنس " نيز ناميده‌اند . ( * 75 ) - شواهق : جمع شاهقه ، بلنديها ، شواهق جبال : بلنديهاى كوهها ، قله‌ها .