جلد اول [ جلد اول دفتر اول ] به نام خداوند جان و خرد مقدمه در روزگار تسلط مغولان و به دنبال آنان در هنگام سلطنت تيموريان بر ايران ، تاريخ‌نويسى گسترش و تنوع فراوان يافت . چه مغولان نيز مانند ديگر مردم صحرانشين بيابان‌گرد به اخبار و احاديث فرمانروايان خود و شرح جنگها و فتوحات آنان و نسبت بين افراد و قبايل مختلف خودى و بيگانه و تاريخ و سرگذشت پدران و نياكان خويش دلبستگى وافر داشتند و چنين است كه در روزگار آنان و در روزگار تيموريان كه راست يا دروغ خود را به چنگيز خان وابسته مىشمردند ، كتب فراوانى در زمينهء تاريخ و سير و انساب به رشته تحرير و تأليف كشيده شده و از آن جمله است تاريخ جهانگشا تاليف عطا ملك جوينى و جامع التواريخ اثر عظيم و پرارزش خواجه رشيد الدين فضل اللّه و تاريخ تجزية الامصار و تزجية الاعصار معروف به تاريخ وصاف تأليف شهاب الدين عبد اللّه شيرازى و اثر ساده و ارزندهء حمد اللّه مستوفى به نام تاريخ گزيده و روضة اولو الالباب معروف به تاريخ بناكتى تأليف ابو سليمان فخر الدين داود و تواريخ بسيار مهم حافظ ابرو و ظفرنامهء نظام شامى و ظفرنامهء شرف الدين على يزدى و دو اثر عظيم خوندمير و ميرخوند به نامهاى روضة الصفا و حبيب السير و تاريخ معين الدين محمد زمچى اسفزارى به نام روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات .