كمال الدين عبد الرزاق سمرقندى

6

مطلع سعدين ومجمع بحرين ( فارسى )

كتاب حاضر نيز يكى از كتب مهم و مشهورى است كه به نام مطلع سعدين و مجمع بحرين خوانده مىشود . نام اين كتاب تا حدى معرف مطالب آن است و مؤلف به ايهام خواسته است كه نامى متناسب با محتواى كتاب انتخاب كند . چه عبد الرزاق سمرقندى مؤلف كتاب ، حوادث جهان را در فاصلهء سالهاى سلطنت ابو سعيد بهادر آخرين ايلخان بزرگ مغول و ابو سعيد گوركان پادشاه تيمورى به صورت سال به سال جمع آورده است . ايلخان مغول ابو سعيد پسر اولجاتيو سلطان در چهارشنبه هشتم ذى القعدهء سال 904 ديده به جهان گشوده و در سال 716 پس از مرگ پدر بر تخت سلطنت تكيه زده و پس از سلطنتى پرتلاش و ننگين و خونين در 13 ربيع الاخر سال 736 درگذشته است . سلطان ابو سعيد گوركان نيز در سال 855 پس از مبارزات فراوان با شاهزادگان شاهرخى و جهانشاه قراقوينلو و ميرزا ابو القاسم بابر به سلطنت رسيده و بعد از مدتى در حدود 18 سال كشوردارى ، در چهاردهم رجب سال 873 در قراباغ اران ، در راه توسعه‌طلبى و بلندپروازى سر پرشور در كمند اسارت درآورده و چند روز بعد به اشارهء اوزون حسن آق قوينلو بر دست يادگار محمد پسر سلطان محمد ميرزا پسر بايسنغر پسر شاهرخ كشته شده است . بنابراين موضوع كتاب مطلع سعدين حوادث كشور ايران است در فاصلهء سالهاى 704 تا 873 هجرى . هرچند به مناسبت موضوع ، حوادث سالهاى 874 و 875 يعنى فاصلهء كشته شدن ابو سعيد و جلوس سلطان حسين بايقرا نيز درين كتاب آمده است . اين دورهء صد و هفتاد ساله از مهمترين ادوار تاريخى ايران است . چه درين دوره ، پس از مرگ ابو سعيد و ظهور ضعف و فتور در سلطنت مغول ، در گوشه و كنار ايران امراى سركش كوس استقلال زدند و بعضى از آنان ، مثل شيخ حسن بزرگ ( جلايرى ) و شيخ حسن كوچك ( چوپانى ) شاهزادگان مغولى را آلت دست ساخته و به نام آنان و به كام خويش بساط سلطنت گستردند و عده‌اى ديگر نيز مانند امير مبارز الدين محمد در فارس و يزد و كرمان