محمد يار بن عرب قطغان
4
مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )
فى الجمله بر اخبار و اوضاع اهل عالم وقوفى دست داد و اندك اطلاع بر كيفيت سلوك طوايف امم اتفاق افتاد ، آن زمان اين بندهء نا به توفيق حضرت بارى - عزّ اسمه - به ترتيب واقعات نصرت آيات اعلى خانى و تأليف مقالات آن اسكندر ثانى شروع نمود . وقايع امور اين كتاب افادت آيات را بر مقدمه و هشت باب و خاتمه قرار داد و نام اين كتاب را مسخر البلاد نام نهاد . مقدمه : در بيان ذكر خاقان بزرگ ابو الخير خان كه نسب شريف آن حضرت به چهار واسطه ( 3 الف ) به آن خان رفيع منزلت اتصال دارد 3 ، و بيان جلوس شيخ حيدر خان در دشت قبچاق و شهادت يافتن او به دست ايناق خان قزاق . باب اول : در بيان حال اولاد شاه بداغ سلطان و ذكر كشورستانى فرزند ارجمند او محمد خان شيبانى و اولاد و احفاد آن خان جلادتنشان . باب دوم : در ذكر احوال كوچكونجى خان و بيان فرزندان او كه در دار المحفوظه سمرقند سلطنت كردهاند . باب سوم : در بيان حال و ذكر احوال سيونج خواجه خان و پسران آن خان رفيع المكان . باب چهارم : در ذكر خواجه محمد سلطان و بيان فرزندان آن شهريار سلطنتنشان رفيع الشأن تا والد شريف بزرگوار و اخوان نامدار صاحبقران فريدون آثار عبد الله [ بهادر خان ] در بيان وقايع حالات و كشورگشايى و كيفيت فتوحات و جهانبانى صاحبقران زمان ابو الغازى عبد الله بهادر خان از اوان ولادت تا زمان رحلت آن حضرت از اين جهان گذران . باب پنجم : در بيان جلوس عبد المؤمن خان و بعضى از وقايع حالات آن خان عالى شأن . [ باب ] ششم : در ذكر بناى بلدهء بخارا و احاديثى كه در شأن او وارد شده و در بيان سادات كرام و مشايخ عظام و علماى انام و فضلاى خجسته فرجام همايون كلام . اما قرار با خامهء گوهر نثار آن است كه هرگاه در اثنا تقرير حكايات به نام نامى و اسم گرامى خاقان زمان ابو الغازى عبد الله بهادر خان رسد ، صاحبقران سكندرنشان نگارد .