محمد يار بن عرب قطغان

187

مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )

پير محمد خان با سپاه فراوان به صوب بخارا به رسم تعزيه‌پرسى شتافت . و روز يكشنبه سوم ماه شعبان سنهء سبع و خمسين و تسعمائة به اين بهانه به بلدهء بخارا « 1 » درآمده « 2 » ، [ آنجا را ] مسخر ساخت تا مدت يك سال در آن ديار بسر برده « 3 » عاقبت سلطنت آن مملكت را به محمد يار سلطان باز گذاشت و علم معاودت به جانب بلخ برافراشت . بعد از آنكه براق خان شب پنجشنبه هژدهم ماه ذى قعدهء سنهء ثلاث و ستين و تسعمائة در ولايت « 4 » سمرقند از اين جهان درگذشت ، پير محمد خان به اتفاق ساير سلاطين شيبانى قدم بر سرير خانى نهاده ، بر مسند خلافت نشست و در تمامى بلاد ماوراء النهر و تركستان و بلخ خطبه و سكه به نام و القاب آن پادشاه مالك الرقاب مقرر و مزيّن گشت و بر روى دراهم و دينار « 5 » در آن بلاد و احصار ، به نام نامى و اسم « 6 » سامى آن شهريار خجسته‌فرجام نقش بست . زيرا كه در آن وقت و اوان در ميان سلاطين شيبانى به حسب سن « 7 » بزرگتر از او كسى نبود . و روز دوشنبه بيست و ششم ماه ذى قعدهء سنهء سبع و ستين و تسعمائة بود كه ميرزا ابراهيم با دادر خويش شاه سليمان به عزم تسخير ولايت بلخ و شبرغان از تمام بلاد بدخشان لشكر فراوان جمع ساخته ، در سر پل شبرغان با پير محمد خان مقابل ( 106 ب ) افتاده و صاحبقران سكندرنشان ابو الغازى عبد الله خان [ كه ] به جهت كمك رفته بود ، در حملهء اول سپاه بدخشان را شكست داد و بعد از مراجعت آن حضرت روز « 8 » پنجشنبه بيستم ماه ذى الحجهء سال مذكور ميرزا ابراهيم به دست ملازمان پير محمد خان افتاده و بعد از پانزده روز قهرمان سياست خانى رقم قتل بر صحيفهء زندگانى او كشيد . و چون قاتل او كوراك بهادر بود ، يكى از شعرا در تاريخ اين واقعه « كوراك گشت عزيز » فرمود . و ملا خرّمى 243 « 9 » كه شاعر خوش‌كلام بود ، به اين عبارت اختيار داد : « ان الحكم و التقدير » . چون مدت بيست سال و شش ماه و ده روز در مسند خانى نشست ، به تاريخ روز شنبه بيستم ماه شعبان سنهء اربع و سبعين و تسعمائة بود كه عازم

--> ( 1 ) . س : « بخارا » ندارد ، از نسخه « ت » افزوده شد . ( 2 ) . س : رده ( 3 ) . س : « مسخر ساخت . . . بسر برده » ندارد ، از نسخهء « ت » افزوده شد . ( 4 ) . س : « در انك براق خان ولايت » كه به روى كلمهء « درانك » خط كشيده شده است . ( 5 ) . س : دنانير ( 6 ) . س : رسم . ( 7 ) . س : نخست به سن ( 8 ) . س : روزى ( 9 ) . ت : ملا حاضرى . به احتمال بسيار مقصود ، خرمى بخارايى است .