عبد الحسين ميرزا فرمانفرما

444

مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )

پنجم شمارهء 8 / 9 با مقدمهء عطاء الملك روحى كه برادرزادهء او بود به چاپ رسيده است . آنچه به نام افضل الملك در دست است برگرفته‌هاى او از نوشتهء مهدى قائنى سرتيپ است و مرحوم عباس اقبال هم بدان توجه داده است . 1319 سفرنامهء بلوچستان از محمود طباطبائى علاء الملك ديبا . به كوشش سيف اللّه وحيدنيا . تهران . 1364 . 1326 افضل الملك تحرير ديگرى از كتابچهء بلوچستان پرداخته و آن را به غلامحسين خان صاحب اختيار غفارى ( وزير مخصوص ) حاكم كرمان اهدا و به كتابچهء غفاريه موسوم كرده است . نسخهء خطى آن كه به لطف فرخ غفارى اكنون در دست من است با بعضى از يادداشتها در حواشى همراه است و مؤلف ذيل آن حواشى را امضا كرده است . در صدر صفحهء اول نوشته است : « كتابچهء غفاريه - متعلق به جغرافياى وضعى و طبيعى و تاريخى بلوچستان ايران است كه برحسب امر مبارك حضرت مستطاب اشرف افخم اعظم بندگان آقاى غلامحسين خان غفارى صاحب‌اختيار فرمانفرماى مملكت كرمان و بلوچستان مدّ ظله الاعلى فدايى اقل شيخ محمود افضل الملك كرمانى از سياحتنامه‌هاى سياحان خارجه و داخله و استفادات خود جمع نموده . » چارچوب و شالودهء اين رساله همان است كه در مجلهء يادگار از روى نسخهء متعلق به عطاء الملك روحى چاپ شده است . ولى درين نسخه موسوم به غفاريه ، در بسيارى از موارد ذيل عنوانهاى افادات سياحان و مكافات و افادهء مؤلف اطلاعات تاريخى مفيدى الحاق شده است كه در تحرير نخستين موجود نيست . در اين يادداشتها غالبا سنوات 1279 ، 1280 ، 1289 ، 1290 ، 1292 ، 1300 ، 1303 ، 1307 ، 1308 ، 1309 قيد شده است . يك مطلب عجيب مذكور در مقدمهء عطاء الملك روحى كه مغايرت تام با اين نسخه دارد راجع به وفات افضل الملك است . عطاء الملك وفات او را در اصفهان به سال 1322 نقل كرده و اين ماده تاريخ را هم مؤيد آن قرار داده است « افضل الملك اصفهان جان داد » . اما نسخهء موسوم به غفاريه كه به صاحب اختيار تقديم شده مورخ 19