عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
262
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
اين سه ده كه قريب دويست نفر مرد و زن است در چهار پنج خانهء تيرپوش و سى چهل كتوك سكنى و تمامشان در يك نقطه منزل دارند . كوه گرفر 491 و اطراف آن كوه زياد و شرقش همان كوههاى هيدوج و زيارت و طرف جنوبش كوه بزرگى است معروف به كوه گرفر و در آنها علوفهء اسب و قاطر و پوتار و درمشو و گثير كه علوفهء شتر است بهطور ندرت يافت مىشود . و شكار و سباع سابق الذّكر هم در آنها زياد [ ست . ] و ايلات آسكانى و پنگرى و بلوچ سبّى و غيرها سكونت و مرتع دارند . و هواى اين نقطه به درجهء جالق گرم است . و از طوايف [ 299 ] آسكانى در اين كوهستان خوردهمزارع بىاسم و رسم زياد دارند . ولى در هيچ نقطه ماليات نمىدهند و ماليات سه مزرعهء ايرافشان جزو جمع خود رستم خان است و محلّ مزبور از طرف شرق به فاصلهء چهار پنج فرسخ به ضامران انگليس و از طرف جنوب به فاصلهء شانزده هفده فرسخ به خاك تنب و كيچ خاك انگليس متصل مىشود . آشار 492 از ايرافشان خطّى بهطرف مغرب جدا شده به آشار « 1 » مىرود و راهش چهار فرسخ و نصف راه رو به فراز و نصف ديگرش سراشيب است . و تا يك فرسخى آشار ابدا آب و آبادى نيست . و اين منزل تمامش در كوههاى محقّر كوچك سير [ مىكند ] و نشيب و فرازش كم و در كوهستان هم از علوفه و شكار سابق الذكر بسيار است . و همينكه به يك فرسنگى آشار برسد رودخانهاى است كه منبعش كوههاى ايرافشان [ است ] و به رود نهنگ متصل مىشود و در اين نقطه از راه همهوقت آب دارد و از چشمهسار زه مىكند . و از آنجا تا آشار يك فرسخ و راهش مسطّح و هموار است . آشار مزرعهاى است آبش از قنات و قريب ربع سنگ و گوارا ، و محصول آن از غلّه و ذرت و باقلا قريب هفده هيجده خروار [ است ] و معادل پانصد اصله نخل هم دارد . و مالكين آنجا از اهل خود آشار و بنگاهش خانهء تيرپوش و كتوك [ است ] و اهالى آنجا كه قريب صد نفرند در آنجا سكونت دارند . هواى اين نقطه هم گرم [ است . ]
--> ( 1 ) - نقشهء تفرشى : اشار .