عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
258
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
رودخانهء مسمّى به رود نهنگ از كوه ضامران و سرشمع كه طرف جنوب مايل به شرق و از خاك بلوچستان ايران خارج است جارى [ است ] . و از زير بم پشت به فاصلهء هشت نه فرسخ يك رشتهاش بدوا رو به مغرب جنوبى و بعد بهطرف جنوب سير مىكند و به دريا ملحق مىشود و يك رشته از آن هم به شرق مايل [ و ] به شمال [ 294 ] سير كرده و حوالى كوهك به رود ماشكيد متّصل مىشود و رود ماشكيد هم در محل خود ذكر شده . تحديد حدود 483 در اوائل حكومت وكيل الملك ثانى كه تاكنون بيست سال است اوقاتى كه ميرزا على اشرف خان سرهنگ مهندس از طرف اولياى دولت عليهء ايران و سانران « 1 » صاحب از طرف دولت بهيّهء انگليس براى تحديد و تعيين حدّ و سدّ خاك بلوچستان ايران و خاك كلات و خاران مأموريت حاصل نموده و حدّ و سدّ اين دو خاك را معيّن كرده بودند و مرحوم سعد الدّوله وقت ورود مشار اليهما به خاك بلوچستان با اردو و قشون دولتى در قصر قند بود و از آنجا ابراهيم خان سرتيپ ناظم حاليهء بلوچستان را كه آن وقت سلطان بوده است مىفرستد نزد مشار اليهما و خود سعد الدوله براى تصرّف چابهار با اردوى دولتى به آنجا رفته و با سيد عبد العزيز كه از جانب سيد تركى امام مسقط در آنجا نيابت داشته است مىجنگد و در همان روز سيد عبد العزيز منهزم شده و شبانه به كشتى نشسته فرار مىكند و سعد الدوله از خود مباشر و چند نفر نوكر در چابهار گذاشته به بلوچستان مراجعت مىكند و هنگام مراجعت سعد الدّوله حضرات مأمورين تحديد و تعيين حدّ و سدّ بلوچستان مأموريت خود را انجام [ داده ] و حدود خاك بلوچستان را معين و به مركز خلافت عودت كرده بودند . سعد الدوله و اسعد الدوله 484 و سال بعد از آن را اسعد الدوله زين العابدين خان سرتيپ سردار حاليهء بلوچستان كه آن اوقات سركرده بوده است و ابراهيم خان ناظم حاليه براى تصرف و مزيد استقلال و استقرار حكومت خود در دو نقطهء ماشكيد و كوهك قشون معتدّبه برداشته و بدوا براى جلوگيرى ماشكيد با آزاد خان خارانى جنگ و نزاع كاملى كرده
--> ( 1 ) - نام اين مأمور .